Mystères de campagne

Nicolas Sarkozy en François Hollande zijn als laatste twee kandidaten overgebleven in het verkiezingscircus dat les présidentielles 2012 heet. Komende zondag, 6 mei, zullen we weten wie voor de komende vijf jaar president van Frankrijk wordt en kunnen we eindelijk weer over tot de orde van de dag.

Voor de liefhebbers: woensdagavond 2 mei vindt het enige rechtstreekse debat tussen de twee kandidaten plaats. Het wordt rechtstreeks uitgezonden op TF1 én France 2 om 21.00 uur.

Niet alleen de uitslag blijft nog even een mysterie, maar vooral ook veel van het jargon in de media. Vandaag bijvoorbeeld kon je overal lezen: “C’est le J – 8 avant le deuxième tour”. Het betekent dat er nog 8 dagen te gaan zijn voordat de tweede verkiezingsronde plaatsvindt. Le jour J is de Franse uitdrukking voor ‘dé dag’ (het Engelse D-Day).

Of deze: “Nicolas Sarkozy déjeune à son QG de campagne ce samedi midi.” Waar precies gaat hij lunchen? QG staat voor quartier général, het hoofdkwartier van waaruit wordt ‘geopereerd’. Elke politieke partij heeft een QG, de Parti Socialiste bijvoorbeeld in de Rue Solférino. Voor hun verkiezingscampagnes hebben de kandidaten bovendien een speciaal QG en dat van Sarkozy bevindt zich in de Rue de la Convention. Sarkozy kennende, kun je daar vast ook wel een behoorlijk hapje eten …

Afkortingen als QG heten acroniemen of sigles (je neemt de eerste letters van de woorden waar het om gaat en die vormen een nieuw woord). De Fransen houden er erg van. Vooral wanneer namen een beetje lang zijn. Zoals die van Dominique Strauss-Kahn (DSK) of Nathalie Kosciusko-Morizet (NKM). De laatste was onder Sarkozy ministre de l'Écologie, du Développement durable, des Transports et du Logement en is nu zijn woordvoerdster. Le phasme wordt ze ook wel genoemd, de wandelende tak, omdat ze zo lang en dun is en redelijk lethargisch.

Een andere manier van afkorten is het gebruik van zogenaamde metonymieën. Het betekent dat je maar een deel van de hele term gebruikt. De Fransen passen ze vaak toe, vooral in de politiek. “Hollande en meeting à Bercy” staat er dan bijvoorbeeld in de krant. Bercy betekent in dit verband le Palais Omnisports de Bercy, het grote sportpaleis in het 12^e arrondissement van Parijs, bekend vanwege grote (sport)evenementen en concerten. Maar over het algemeen denkt iedere Fransman bij Bercy aan het dichtbij gelegen Ministerie van Financiën.

Ook de premier ministre heeft op die manier recht op zo’n metonymie, namelijk Matignon, de officiële residentie. “Martine Aubry en pole position pour Matignon” betekent dat deze tweede vrouw van de PS de aangewezen persoon lijkt om premier ministre te worden onder Hollande, mocht deze het zondag gaan halen. Hijzelf mag in dat geval in het Elysée neerstrijken. Eerst maar eens dat debat …

Wil je aanstaande zondag samen met miljoenen Fransen de uitslag weten voordat we daar officieel over mogen praten, ga dan naar Twitter en let op codenaam PAYS BAS …

Geen woord meer!

Ça y est! Dimanche, c’est le scrutin! Nee, ik zit hier geen gros mot op te schrijven. Het betekent dat aanstaande zondag de stemming plaatsvindt. Voor de presidentsverkiezingen wel te verstaan. De acht kandidaten mogen geen mailtje, telefoontje, tweet, facebookbericht, brochure of welke andere vorm van communicatie dan ook meer naar buiten brengen. Fini les bains de foule, de ‘baden in de menigte’, fini les “mietieng”. Ook de media moeten zich eraan houden, geen interviews op TV of in de krant. Doe je het toch, dan moet je een boete van 3750 euro betalen (wat eigenlijk nog wel meevalt gezien de belangen die er op het spel staan).

Vannacht (vrijdag) om 24.00 is de campagne voorbij en dient er een absolute radiostilte te heersen. Dat is zo geregeld in le code electoral, opdat de Franse bevolking even op adem kan komen na al die weken van acht kandidaten zin en vooral onzin te hebben moeten aanhoren. Nee, dat is natuurlijk niet de echte reden. Die is dat de verkiezingen zo eerlijk mogelijk moeten verlopen en er niet op het laatste moment nog van allerlei steekspelletjes worden gespeeld. Want de kandidaten zijn tot alles in staat om Frankrijks hoogste ambt in de wacht te slepen.

Heel even bijkomen dus en dan zondag … aux urnes – naar de stembus! In de peilingen – les sondages – staat François Hollande er steeds beter voor. Maar Sarkozy heeft gedreigd in de tweede ronde sterk terug te komen in de een-op-een-confrontaties. Wanneer het zover komt tenminste en het niet zo gaat als in 2002 toen Jean Marie Le Pen (Front National) plotseling meer stemmen bleek te hebben dan Jospin (Parti Socialiste). Le Pen mocht het toen in de tweede ronde tegen Chirac opnemen. Of het dochter Marine dit keer ook gaat lukken? Hoe dan ook schijnen er tussen 6 en 8 miljoen kiezers te zijn die het nog niet weten (zij zijn flottants, zie mijn vorige bericht). Op de ruim 43 miljoen kiesgerechtigde Fransen is dit dus tussen de 15 en 20%!  

Het blijft dus spannend wie het volgende quinquennat in de wacht gaat slepen (het mandaat van vijf jaar). Even rust dit weekend, voordat de storm zondagavond om 20.00 losbarst. Wil je al voor die tijd een idee krijgen over de uitslag? Kijk dan op Franstalige sites uit België en Zwitserland, want die hebben aangekondigd de Franse regels aan hun laars te lappen en al veel eerder met de eerste prognoses te komen. Ik kan niet wachten …

Boussole électorale

We blijven nog even bij de meetinstrumenten. Geen barometer dit keer, maar een kompas, het Kieskompas om precies te zijn. Misschien herinner je je deze Nederlandse vinding van het van de laatste verkiezingen in Nederland. Het is een instrument om je te helpen te bepalen welke partij het beste past bij je persoonlijke politieke overtuigingen.

In Frankrijk vindt volgende week zondag, 22 april, de eerste ronde van de presidentsverkiezingen plaats. Veel kiezers weten nog niet op wie ze gaan stemmen (en of ze gaan stemmen). Het zijn de zogenaamde zwevende kiezers. In het Frans heten deze les électeurs flottants, ‘drijvende’ kiezers. Frankrijk kende nog geen kieskompas, maar daar is dankzij deze puur Nederlandse uitvinding verandering in gekomen. Een paar weken geleden is de Franse versie ervan gelanceerd.

De naam? Le compas électoral zou je denken, maar dat is te gemakkelijk vertaald. De Franse en Nederlandse kompassen zijn namelijk valse vrienden. Wat wij een kompas noemen is voor de Fransen une boussole. Ze kennen wel le compas, maar het betekent iets anders, namelijk de passer. De naam is dus la boussole électorale en meer erover kun je vinden onder www.laboussolepresidentielle.fr.

Frankrijk is niet het enige land dat het kieskompas heeft overgenomen. Het is ook al geëxporteerd naar Tunesië, Marokko, Egypte, Turkije, Canada en Mexico. Een wereldwijd succes dus voor de wetenschappers van de Vrije Universiteit. Ook deze Franse versie voorziet blijkbaar duidelijk in een behoefte, want de website wordt druk bezocht. De Fransen gaan vast de juiste keuze maken, à moins qu’ils ne perdent la boussole …

Rayonnement numérique

Nog een paar weken, dan vindt de eerste ronde van de Franse verkiezingen plaats. Tijd om eens wat aandacht te gaan besteden aan opvallend verkiezingsjargon. Vandaag stuitte ik op le baromètre de rayonnement numérique. Het is iets nieuws in Frans verkiezingsland.

Op het eerst gezicht lijkt dit niets met verkiezingen te maken te hebben, een onbegrijpelijke kreet die eerder aan een ernstig stralingsongeluk in een nucleaire centrale doet denken.  Le baromètre, tot zover gaat het nog. Numérique is het Franse woord voor digitaal. Le rayonnement is de straling van de zon, nucleaire straling en dergelijke, of figuurlijke straling (uitstraling).

Le rayonnement numérique is dus digitale uitstraling. De vertaling van le baromètre de rayonnement numérique zou een leuke zijn voor de komende examens van de vertaalopleidingen Frans. Ik hou het voorlopig bij ‘de graadmeter voor de aanwezigheid van de verkiezingskandidaten in de sociale media’. We hebben het hier dus over de mate waarin zij aan ‘social networking’ doen. De Fransen zijn er weer eens in geslaagd een prachtige kreet te verzinnen, zonder een woord Engels erin!

François Hollande heeft de beste digitale uitstraling, hij is ‘le leader’ (helemaal zonder Engels gaat het niet). De vijf belangrijkste kandidaten (Sarkozy, Hollande, Mélenchon, Le Pen, Bayrou) blijken allemaal een website te hebben. Die van François Hollande wordt het meest bezocht. Hij heeft ook de meeste volgers op Twitter, hoewel Jean-Luc Mélenchon verreweg de meeste tweets uitstuurt. Marine Le Pen wordt het best bekeken op YouTube en Nicolas Sarkozy heeft de meeste vrienden op Facebook.

Wat ook blijkt is dat de rayonnement numérique van de kandidaten gelijke tred houdt met hun populariteit in de opiniepeilingen. Sinds de kandidaten dat in de gaten hebben, hebben ze er een schepje bovenop gedaan. Ze schijnen nu bijvoorbeeld allemaal een IPhone App te hebben. Die ga ik gedurende de Paasdagen eens in alle rust bestuderen. Ik zal er binnenkort un compte rendu numérique van geven, via dit blog. Wie weet wat dat voor mijn eigen rayonnement nog voor gevolgen gaat hebben! Voor alle zekerheid ga ik dit blogbericht ook maar even tweeten …

Joyeuses Pâques!

Spaanse luchtkastelen

Wanneer een Fransman je vertelt: Il construit des châteaux en Espagne! neem dit dan niet letterlijk. De persoon in kwestie bouwt niet echt kastelen in Spanje. Maar wat dan wel?

Zoals wel vaker bij dit soort oude uitdrukkingen, zijn er verschillende theorieën over het ontstaan ervan. Een daarvan beweert dat de uitdrukking is terug te voeren op de tijd dat Henri de Bourgogne tijdens de kruistochten in de 11^e eeuw veel gebieden terug veroverde op de Moren. Die hadden een groot deel van Spanje in hun macht. De ridders die voor Henri wilden vechten werd als beloning land voorgespiegeld, waarop ze het recht hadden een kasteel te bouwen. Wat Henri’s ridders niet wisten, was dat ze het land dan wel eerst moesten veroveren op de Moren. Bâtir des châteaux en Espagne betekent dus iets najagen dat eigenlijk onmogelijk is.

Een variant op deze eerste theorie beweert dat de uitdrukking is terug te voeren op het feit dat in de 11^e eeuw in Spanje geen kasteel meer overeind stond. Ze waren allemaal verwoest, door de Spanjaarden en kruisridders uit het noorden, om te voorkomen dat de Moren de kastelen zouden gebruiken als strategische uitvalsbasis. Iemand die een kasteel in Spanje wilde bouwen, moest dus van goeden huize komen, want het was eigenlijk onbegonnen werk, een onmogelijk project.

Er schijnen nog oudere varianten van deze uitdrukking te bestaan: chercher des châteaux en Brie, en Asie, en Albanie of en Caire (Caïro). Die zijn in de loop van de tijd in onbruik geraakt, maar gek genoeg niet de Spaanse variant. Is dit opnieuw te wijten aan een slechte verstandhouding tussen Fransen en Spanjaarden? In dit geval toch niet, wanneer we de theorie van de linguïstisch specialist Alain Rey (zie ook mijn vorige bericht) moeten geloven. Hij beweert dat de uitdrukking helemaal niets met Spanje te maken heeft. Espagne zou een verbastering zijn van espace. Construire des châteaux en espace zou zoiets betekenen als: het project om een kasteel te bouwen voor zich uitschuiven, uitstellen.

Het kan niet toevallig zijn dat construire un château en espace heel dicht in de buurt komt van ons ‘luchtkastelen bouwen'. Maar welke theorie nou echt de juiste is ... Ach, peu importe, het is een mooie spreuk die je vaak kunt gebruiken!

Vache espagnole

Dat de Fransen niet altijd even positief denken over de Spanjaarden, bleek in mijn vorige bericht over uit de uitdrukking une auberge espagnole. Er bestaan nog veel meer van dergelijke ongunstige uitlatingen over de Spanjaarden. De Fransen noemen dit péjoratif, wij kennen het ook: pejoratief, maar ‘neerziend op’ of ‘neerbuigend’ zal de meesten waarschijnlijk meer zeggen.

Hoor je een Fransman zeggen: I speak English like a Spanish cow, dan excuseert hij zich voor zijn slechte Engels. Het levert bij niet-Fransen meestal hilariteit en vragende blikken op. Wat betekent dàt, Engels praten als een Spaanse koe? Doen Spaanse koeien dat dan, Engels praten? Kunnen koeien iets anders roepen dan boe-oe? Om te beginnen, de uitdrukking bestaat alleen in het Frans en luidt parler français comme une vache espagnole. Over het ontstaan ervan zijn verschillende theorieën.

De eerste is dat vache een verbastering is van Vascon. Les Vascons waren een volk dat, in de middeleeuwen, aan weerszijden van de Pyreneeën woonde. Degenen aan de Spaanse kant spraken waarschijnlijk niet goed Frans, als Spaanse koeien, zogezegd. In plaats van Vascon zeggen de Fransen nu Gascon. Het vroegere Gascogne is wat nu l’Aquitaine is.

Een deel van l’Aquitaine is het Baskenland. Le Pays Basque strekt zich uit tot over de Frans-Spaanse grens. Het is de tweede verklaring voor de uitdrukking: vache zou een verbastering zijn van Basque. De Spaanse Basken spraken natuurlijk slecht Frans. Bedenk daarbij dat de Basken en de Fransen ook niet echt wat je noemt een prettige verstandhouding hadden en hebben, en allez hop, daar is je verklaring voor de uitdrukking.

Tenslotte beweert de bekende Franse linguïst Alain Rey dat er in de uitdrukking parler comme une vache espagnole twee dingen bij elkaar komen. In de eerste plaats het (alweer) pejoratieve woord vache. Dat is in het Nederlands niet anders, wij kennen immers ook uitdrukkingen als ‘stomme koe’, ‘zo stom als het achtereind van een koe’ … Daar komt dan espagnol bij als negatieve uiting over het buurland en samen maakt het deze uitdrukking.

Waar de uitdrukking ook vandaan komt,  hij spreekt erg tot de verbeelding. Denk er eens aan wanneer je weer eens met je mond vol tanden staat: je parle français comme une vache espagnole … Je kweekt er gegarandeerd ‘goodwill’ mee.

Auberge espagnole

Laatst kwam ik dit restaurant tegen, l'Auberge Espagnole. Je ziet het wel vaker als naam voor een restaurant, meestal kun je er Spaans eten. Tot zover geen echt nieuws.

Maar l'auberge espagnole is ook een woordspeling, en dan wordt het voor mij als gekke-Franse-woorden-fetisjist ineens een stuk interessanter. Wanneer je zegt c'est une auberge espagnole dan bedoel je dat het in een bepaald huis een komen en gaan van mensen is, een rotzooitje, waarbij ieder voor zichzelf moet zorgen.  Dit omdat Spaanse herbergen in voorbije eeuwen een slechte reputatie hadden. Voor buitenlandse reizigers (op weg naar Santiago de Compostella) was er vaak niet voldoende te eten of de kwaliteit liet sterk te wensen over. Reizigers namen daarom zelf eten en drinken mee en hadden in de herberg alleen een dak boven hun hoofd en een bed.

Omdat er op die manier veel verschillende gerechten op tafel kwamen en mensen van verschillende afkomst elkaar ontmoetten, heeft de uitdrukking ook de betekenis gekregen van een mengelmoes van gerechten, mensen ... In deze betekenis moet je ook de titel van de film L'Auberge Espagnole zien. Het is een Frans-Spaanse productie uit 2002, geregisseerd door Cédric Klapisch. Het verhaal gaat over een studentenhuis in Barcelona, waarin studenten uit verschillende landen samen leven. De film was een succes en heeft vijf Césars gewonnen.

De uitdrukking heeft ook nog een derde dimensie. Over een bepaald onderwerp kun je zeggen dat het une auberge espagnole is, wat betekent dat iedereen zijn eigen mening erover heeft, afhankelijk van leeftijd, achtergrond, politieke overtuiging. Vooral vage begrippen, zoals la France forte (Sarkozy) of le changement c'est maintenant (Hollande) dreigen al snel une auberge espagnole te worden. Want over de waarheid van de kreten is men het meestal wel eens, maar over de inhoud kun je nogal van mening veranderen. Het is verkiezingstijd in Frankrijk. On n'est pas sorti de l'auberge ...