Dubbel

Het is nog wat vroeg in het schooljaar, maar bij sommige Franse kinderen (niet de mijne gelukkig) speelt de vraag nu al door het hoofd: est-ce que je vais redoubler cette année? Het betekent: zal ik blijven zitten dit jaar? En dat is niet ‘est-ce que je vais rester assis(e) cette année’!

Misschien moet je er een buitenlander voor zijn om erop te letten, maar wij vinden thuis het woord redoubler maar vreemd. Immers: doubler, dat is toch al dubbel? In onze oren klinkt re-doubler alsof je voor de tweede keer zitten blijft, en zo is het dus niet.

Doubler bestaat ook en betekent onder meer ‘inhalen’, bijvoorbeeld il m’a doublé –hij heeft me ingehaald. Maar het geldt alleen op de weg, niet in de situatie dat iemand je voorbijgestreefd heeft, dat wordt: il m’a dépassé. Dat kun je trouwens ook heel goed gebruiken om te zeggen dat je bent ingehaald door een auto of andere weggebruiker.

Ça me dépasse is weer iets heel anders, namelijk: het gaat mijn pet te boven.

Doubler is ook het van Franse stemmen voorzien van buitenlandse films en series, zoals bekend iets waar Frankrijk heel sterk in is. Le doublage is dus ‘dubbing’ en le redoublage niet een film die uiteindelijk toch weer in het Engels terug gedubd is, maar ‘het zitten blijven’, hetzelfde schooljaar nog eens overdoen.

Ça te dépasse? Blijf maar lekker zitten, ne bouge pas!

Boire du petit lait

Een paar dagen geleden was in de krant te lezen: l’opposition boit du petit lait. Wat betekent die uitdrukking en wat houdt de Franse oppositie precies bezig?

Boire du lait refereert aan de baby die melk drinkt aan de moederborst, hij is tevreden en voelt zich prettig. Le petit lait is de melk die overblijft na het karnen, dat wil zeggen nadat er boter of kaas van is gemaakt. Karnemelk dus, lekker fris en aangenaam om te drinken (hoewel niet iedereen daar misschien hetzelfde over zal denken).

De regering Hollande heeft het niet gemakkelijk. Denk het je ook even in, miljarden aan bezuinigen moeten er komen en onlangs is een hele reeks impopulaire fiscale maatregelen aangekondigd. De president doet het in de peilingen steeds slechter en de Fransen zijn op het punt aanbeland dat ze zelfs liever Sarkozy terug willen!

En de Franse oppositie? Die kan tevreden zijn met zichzelf, zij hoeven het niet (meer) te doen, ze ‘drinken’ alle commotie gulzig in en genieten ervan. Misschien brengen ze zelfs wel een toast uit op de situatie, maar dat zal dan wel  niet met een glas melk zijn.

Snijbiet

Met de -zeer actieve en interessante- Facebookgroep Good Cookin' makes Good Lookin' wissel ik momenteel van gedachten over de groente die de Fransen des blettes noemen, zie bijgaand plaatje. Volgens de culinaire experts in de groep komt deze groente overeen met wat in het Nederlands snijbiet heet en ik ben verbaasd over de vele heerlijke gerechten die je ervan kunt maken. 

Eerst iets over de Franse naam, of liever gezegd namen voor deze oeroude groente van Mediterrane oorsprong. In de eerste plaats dus des blettes, maar je hoort ook wel des bettes of des poirées. Dat laatste heeft natuurlijk niets te maken met des poireaux - prei, en al helemaal niet met des poires - peren. Verder heet deze groente ook la joutte, la carde of la bette épinard, misschien omdat de smaak iets aan spinazie doet denken.

Des bettes als naam kan worden verklaard omdat de groente familie van de betterave is, de biet dus. En dat verklaart dan weer de Nederlandse naam snijbiet. Waarom snijbiet? Ik neem maar even aan omdat alleen de bladeren geoogst worden en niet de biet zelf . Wie weet hier het fijne van?  

Sommigen in de Facebookgroep denken dat op mijn plaatje paksoi te zien is, maar dat is zeker niet het geval. De Fransen kennen ook paksoi en ik weet zeker dat de boerderij bij mij om de hoek des blettes verbouwt en verkoopt, en geen paksoi.

Voor de (Zuid-)Fransen is tarte aux blettes een klassieker. Wij thuis vinden de variant met zalm erg lekker. Hier het recept (ook voor mijn Facebook-vrienden):

Ingrediënten:

• 1 portie korstdeeg (in Frankrijk verkopen ze la pâte brisée kant en klaar in ronde vorm, in Nederland misschien ook?)
• ca 5 stengels snijbiet
• 2 uien
• 2 zalmmoten, zonder vel
• ruime hoeveelheid geraspte Parmesaanse kaas (natuurlijk vers!)
• 1 ei
• 20 cl room
• olijfolie
• zout, peper

Bereiding:

• Oven voorverwarmen op 200 °C.
• Taartvorm invetten en met het deeg bekleden.
• Gaatjes in de bodem prikken en deeg bestrooien met wat paneermeel.
• De snijbiet-bladeren wassen en de witte stengels lossnijden van het blad. De stengels in reepjes snijden en de bladeren in groffe stukken.
• De uien pellen, fijn snijden en in een beetje olijfolie licht fruiten.
• De witte en groene snijbiet-stukjes toevoegen en enkele minuten mee laten sudderen, op smaak brengen met zout en peper. Vervolgens water toevoegen totdat de groentent bijna onder water staan. Het vuur hoog zetten en laten inkoken totdat al het water verdampt is.
• Snijbiet-uienmengsel kort uit laten lekken in een vergiet.
• Intussen de zalmmoten in kleine stukjes snijden.
• Room en ei door elkaar kloppen.
• Groentenmengsel over het deeg verdelen, achtereenvolgens de stukjes vis, de geraspte kaas en de room toevoegen en ca. 30 minuten bakken.

Vergeet het maar!

De meesten van ons kennen wel het werkwoord se tromper, dat ‘zich vergissen’ betekent. We gebruiken het zelfs vaak: Oh pardon, je me suis trompé, je voulais commander une tisane, pas un thé. Maar se détromper is waarschijnlijk minder bekend. Het betekent niet zozeer ‘zich niet vergissen’ (dat is ne pas se tromper, bijvoorbeeld j’en suis sûr, j’ai commandé un thé, je ne me suis pas trompé), maar zich ‘ont-vergissen’. Dat kun je natuurlijk niet zeggen, maar het is wel de kern van dit lastige woord: je ben bezig je te vergissen, maar je keert terug op het juiste pad. Je wordt wakker uit een illusie.

Se détromper wordt veel gebruikt in de uitroep détrompez-vous! In het Nederlands is dit moeilijk te vertalen, het dichtst in de buurt komt ‘vergeet het maar!’, ‘denk dat maar niet’ of ‘dan heb je het mis!’ Een paar voorbeelden:

• Tu penses que la gauche va résoudre tous les problèmes? Détrompe-toi!

Denk je dat links alle problemen gaat oplossen? Vergeet het maar!

• Si vous pensez que c’est un homme sans histoire, détrompez-vous!

Als u denkt dat het een man zonder verleden is, dan heeft u het mis!

• Tu le croyais ton ami? Détrompe-toi!

Dacht je dat hij je vriend was? Dan vergis je je!

• Vous pensez que ça ne vous arrivera jamais? Eh bien, détrompez-vous !

Denkt u dat dat u nooit zal overkomen? Nou, dan vergist u zich!

Misschien een alternatief in een gesprek met Fransen, in plaats van een onhandig: ça? tu peux l’oublier … of iets dergelijks.

 

 

Blauwe maan

 

Afgelopen week was ik mij met mijn gezin in de prachtige Zuid-Franse stad Albi om het pas heropende museum van Toulouse-Lautrec te bezoeken (zéér de moeite waard!). Dat was tijdens de laatste dagen van augustus. Boven de contouren van de Cathédrale Sainte-Cécile mochten wij een prachtige lune bleue bewonderen. De maan was niet echt blauw, maar wordt zo genoemd wanneer het gaat om een tweede volle maan in één maand. Voor 2012 betekent dit tevens dat er dertien volle manen zullen zijn geweest. Een dergelijk evenement herhaalt zich elke twee of drie jaar.

Waarom dit verschijnsel nou la lune bleue, a blue moon of een blauwe maan heet? Daarover verschillen de meningen nogal. De Engelsen kennen de uitdrukking once in a blue moon, dat wil zeggen ‘heel zelden’ en het woord 'blue' schijnt deze betekenis van 'zelden' te hebben, niets meer en niets minder. Maar wie er meer over weet mag het zeggen.
In het Nederlands bestaat geen uitdrukking ‘eens in een blauwe maan’ en in het Frans evenmin ‘pendant une lune bleue’ of iets dergelijks. Om uit te drukken dat iets zelden gebeurt, zeggen de Fransen: tous les trente-six du mois. Bijvoorbeeld:Il vient nous rendre visite tous les trente-six du mois – hij komt ons hoogst zelden opzoeken. Hoogst zelden' is eigenlijk nog teveel gezegd, want er is nooit een 36^ste dag in een maand. Overeenkomstige uitdrukkingen zijn à la Saint-Glinglinof quand les poules auront des dents.

Het cijfer 36 wordt door de Fransen ook gebruikt om een oneindig getal, dat verder niet belangrijk is aan te geven (wij zeggen vaak ‘honderduizend’). Bijvoorbeeld: Il n’y a pas trente-six solutions! – er zijn niet honderduizend mogelijkheden (dus: er is eigenlijk maar één oplossing). Of J’ai trente-six choses à faire – ik heb honderduizend dingen te doen.
Nog een andere leuke uitdrukking met trente-six is: en voir trente-six chandelles, letterlijk 36 kaarsen zien. Letterlijk betekent het dat je ‘sterretjes ziet’, bijvoorbeeld door een klap op je hoofd: Elle s’est cognée la tête tellement fort, qu’elle voyait trente-six chandelles. Figuurlijk betekent het dat je verbluft bent, compleet van de wereld, door een bepaald nieuwtje of door een situatie.

De Engelse maan deed me ook denken aan onze Nederlandse blauwe maandag. Een blauwe maandag is een dag dat er niet gewerkt wordt, zo schijnt de oorspronkelijke betekenis te zijn. Maar the blue moon bracht mij op de gedachte dat je misschien eigenlijk niet moet zeggen ‘blauwe maandag’, maar ‘blauwe maan-dag’, met andere woorden een dag dat er een blauwe maan is, dus hoogst zelden (lees: heel kort).

En zo kom ik als vanouds, weer van het een op het ander, je saute du coq à l'âne ...
Welkom terug, bonne rentrée !

 

 

NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS NIEUWS

Mijn boek Meer sjans met Frans! is zojuist in een geheel herziene versie verschenen (geactualiseerd, stukje dikker, nieuwe cartoons ...) en ligt nu te glimmen van trots in de (meeste) Nederlandse boekwinkels. Heb je die niet in de buurt ? Bestellen via Uitgeverij Scriptum kan ook. Kijk op www.scriptum.nl

 

 

 

 

 

Koffers pakken!

Het is zomer, tijd om je koffers te pakken, weg van de Nederlandse regen, op naar de Franse zon! Koffers pakken betekent natuurlijk eigenlijk koffers inpakken. In het Frans wordt dat niet ‘emballer les coffres’. Twee maal fout:

-       Emballer is gereserveerd voor het inpakken van een kadootje, in mooi papier en met een strik erom. Emballer heeft nog veel meer betekenissen (bijvoorbeeld ce film m’a emballé – ik ben weg van deze film, cette idée ne m’emballe pas trop – ik ben niet zo weg van dat idee). Leuk woord, een volgende keer meer erover …

-       Het Franse woord voor koffer is une valise (De Vlamingen  zal het bekend voorkomen, zij zeggen ‘een valies’).

De enig juiste uitdrukking voor je koffers (in)pakken is: faire ses valises. Alles netjes in een koffer inpakken zou je kunnen vertalen met: (bien) ranger ses affaires/ses vêtements dans sa valise. Dat betekent dus ook netjes opvouwen, wat me brengt op de uitdrukking: plier bagage – letterlijk: je bagage opvouwen. Maar het is eigenlijk meer de uitdrukking om te zeggen dat je ervandoor gaat/vertrekt. A la fin de l’été, les touristes plient bagage – aan het einde van de zomer vertrekken de gasten. Ils font leurs valises betekent hetzelfde – ze pakken hun koffers.  

Valise wordt uitgesproken met een v die klinkt als een w en een s die klinkt als een z.

Maar le coffre dan, zul je zeggen, dat is toch ook een Frans woord? Jazeker, onze koffer komt er rechtstreeks vandaan. Maar de Franse coffre is tegenwoordig vooral een kist, bijvoorbeeld voor speelgoed of linnen. Of (kleiner) voor juwelen en geld. Un coffre fort is dus geen zware koffer, dat is une valise lourde, maar een kluis, van onverwoestbaar staal. Bij de bank is la salle des coffres de ruimte waar de kluisjes zich bevinden.

Waar het pas echt ingewikkeld begint te worden is in de kofferbak. Die heet in het Frans namelijk … le coffre. Je koffers in een Franse kofferbak deponeren wordt dus: poser les valises dans le coffre.

Niet alleen mensen, ook sommige woorden gaan op reis. Het zijn zogenaamde mots-valises. Ze reizen meestal per twee, waarbij het hen niet zozeer om de bestemming gaat, als wel om samen in een koffer te zitten en … een nieuw woord te vormen. Zoals  motel (hotel-motor), smog (fog-smoke), brunch (breakfast-lunch) of franglais (français-anglais).

Bon, je vais faire mes valises: bonnes vacances!

(Begin september ben ik er weer!)

Lavendeltijd!

Het is niet alleen le temps des cerises, maar ook lavendeltijd! Lavendel kennen we allemaal natuurlijk, het ruikt heerlijk en je kunt er geurzakjes van maken voor op het toilet. Maar het is ook zeer geschikt voor culinaire doeleinden. Nu is het moment bij uitstek om wat recepten uit te proberen! Want de lavendel staat op het punt om uit te komen, precies op tijd om te oogsten. Je hebt namelijk de bloemetjes in de knop nodig (en een paar nét uitgekomen bloemetjes als decoratie). Maak een voorraadje voor de hele zomer. Het is wel even wat werk, want je moet de knopjes één voor één van de takjes halen, maar je zult er geen spijt van krijgen. Want behalve in gebak, smaken een paar verdwaalde lavendelbloemetjes ook erg geraffineerd in een zomerse salade, in ijs of in vruchtensalades.

Haal de lavendel van bestaande planten uit je eigen tuin, zodat je er zeker van bent dat ze niet met gif bespoten zijn! 

Vorige zomer, in mijn post van 8 juli 2011, heb ik je het recept voor Coeurs à la lavande gegeven, heerlijke roomboterkoekjes met een vleugje lavendel. Vandaag een ander recept, namelijk

Cupcakes à la lavande

Ik heb voor deze cupcakes madeleines-deeg  gebruikt, het resultaat is een soepel en zacht cakeje, dat dagen vers blijft. Behalve echte lavendel heb ik ook huile essentielle de lavande gebruikt, in Nederland bekend als etherische olie. Het is zeer geschikt om in de keuken te gebruiken, want zeer geconcentreerd (een paar drupjes zijn genoeg) en het is eenvoudig een voorraadje bij de hand te hebben. Zo staan bijvoorbeeld ook etherische olie van citroen en sinaasappel op mijn plankje in de keuken. Zorg ook hier voor een goede (biologische) kwaliteit olie!

Ingrediënten (voor ca 20 stuks)

3 eieren
150 g suiker
200 g meel
zakje bakpoeder
100 g gesmolten boter
50 g melk
5 druppels etherische lavendelolie
2 theelepels gemalen lavendel

Decoratie:
poedersuiker
beetje water of citroensap
2 theelepels lavendel(bloemetjes)

Bereiding:

Verwarm de over voor op 180 °C.
Laat de boter smelten in de magnetron en zet weg.
Mix eieren en suiker goed door elkaar totdat een wit mengsel ontstaat.
Voeg de melk toe en de lavendelolie.
Voeg vervolgens het meel en de bakpoeder toe en daarna de lavendelknopjes.
Goed roeren.
Meng ten slotte de boter door het deeg en laat het geheel 15 minuten rusten.

Zet intussen één of meerdere cupcake-vormen klaar.

Schep het deeg nog een keer goed door (de lavendel is wat naar beneden gezakt) en vul er daarna de vormpjes mee (niet helemaal vol, het deeg rijst!). Zet ze 10 tot 15 minuten in de oven.

Laat de cupcakes na het bakken afkoelen en versier ze dan met suikerglazuur. Strooi er onmiddellijk wat lavendelknopjes of –bloemetjes op ter versiering, voordat het glazuur hard is geworden.