Boekentoren van Babel

Ik moet weer even op gang komen na mijn beursbezoek aan Frankfurt. Zoveel mensen, zoveel landen, zoveel boeken in zoveel talen! Een ware boekentoren van Babel.

De Frankfurter Buchmesse is de grootste internationale boekenbeurs ter wereld, maar wat je hoort spreken is overwegend Duits en Engels. Duits door de Duitsers, die steevast alles wat niet al Duits is (en dat is heel veel) in het Duits vertalen. En Engels door bijna alle overige aanwezigen.

Wanneer je rondloopt op zo'n 'wereldplek', valt op hoe afwezig de Franse taal is. Alle aanwezige Franse uitgevers staan bij elkaar en blijven daar ook vooral. Samen met de (weinige) Franse beursbezoekers waarschijnlijk. In de prachtige en reusachtig grote kunsthal bijvoorbeeld heb ik zegge en schrijve één Franse uitgever aangetroffen. En al die dagen heb ik niet één woord in het Frans hoeven te wisselen (mijn Duits daarentegen heb ik behoorlijk op kunnen halen ...)

Zo onaanwezig was Frankrijk, dat zelfs de interviews met Beigbeder en Ingrid Betancourt volledig geruisloos in het programma waren geschoven. Op de Salon du Livre in Parijs zou dit vast allemaal héél anders zijn gegaan.

Volgens een onderzoek van de Organisation internationale de la francophonie neemt het aantal Europeanen dat Frans als vreemde taal spreekt duidelijk af. Ten gunste van het Engels, iets dat we natuurlijk al lang wisten. Maar het goede nieuws voor ons francofielen is dat het aantal mensen in de wereld dat Franstalig is (dus Frans spreekt als (tweede) moedertaal) sterk stijgt. Op dit moment zijn het er 220 miljoen. Een groot deel daarvan woont op het Afrikaanse continent. Verwachting is dat in 2050 85% van de Franssprekenden in Afrika zal wonen, wat neerkomt op 715 miljoen mensen.

Op boekenbeurzen zoals in Frankfurt is Afrika (behalve Zuid-Afrika dan) tot op dit moment de grote afwezige. Hopelijk is ook dit tegen 2050 heel anders. En niet alleen omdat we dan ineens heel wat meer Frans om ons heen zouden horen ...

Taalomzwervingen door Europa

Mijn laatste bericht ging over la braderie, dat in Frankrijk 'uitverkoop' betekent en over het verschil met een (jaar)markt: la foire. Er valt nog wel iets meer over te zeggen. La foire zie je terug in het Engelse fair: fancy fair, book fair ... Wij noemen dat geen markt, maar een beurs: de vakantiebeurs, de autobeurs, de huisvrouwenbeurs. Dat woord kennen de Fransen ook: la bourse, het betekent ruilbeurs, maar vooral financiële beurs: La bourse de Paris. In het Nederlands is dat overigens niet anders: de Beurs van Amsterdam.

Een grote tentoonstelling noemen de Fransen le Salon: le Salon de l'Automobile bijvoorbeeld of de zeer bekende Salon de l'Agriculture, waar niet alleen het beste van de Franse veestapel wordt tentoongesteld, maar ook de crème de la crème van de Franse politiek zichzelf graag komt laten zien.

Waarom 'salon', vraag je je misschien af? Het is toch ook woonkamer, huiskamer? De oorsprong van dit gebruik van het woord salon gaat terug tot le salon carré du Louvre, die vanaf de 18e eeuw dienst deed als expositieruimte voor de schilders van de Académie royale de peinture et de sculpture. Later werden al dergelijke grote tentoonstellingen, niet alleen op kunstgebied, zo genoemd.

Ieder jaar vindt in maart in Parijs le Salon du Livre plaats. Het is de (bescheiden) Franse versie van de beroemde Frankfurter Buchmesse, die morgen begint. Met het Duitse woord Messe doemt daarmee het volgende taalmysterie op. Waarom Messe, want dat betekent toch kerkdienst? Dat klopt helemaal: in de middeleeuwen waren grote feesten en markten verbonden met religieuze vieringen. Trouwe bloglezers zullen op dit moment onmiddellijk opspringen van hun stoel en roepen: daar had je het al eerder over gehad! Inderdaad, het was in mijn bericht van 27 mei 2010, toen ik vertelde over la kermesse en dat het komt van het Nederlandse kerk-mis. We hebben hier dus in drie talen met dezelfde etymologie te maken.

Ik ga naar Frankfurt deze week, ben benieuwd wat ik daar allemaal aan taalwonderen zal beleven. Binnenkort verslag!

Braderie bij de Bijenkorf?

De Bijenkorf is begonnen met de Drie Dwaze Dagen. Alles moet weg! Het zou een mooie strikvraag zijn bij het eindexamen Vertalen Nederlands-Frans. Hoe vertaal je dat, alles moet weg? Tout doit partir, tout dehors? Nee, zo zeggen de Fransen dat niet. Ze zijn niet zo sterk in verkoopslogans waarbij de klant in 'gewone-mensen-Frans' wordt aangesproken. Liquidation totale! zie je vaak en ook Braderie!

Had je tijdens je laatste vakantie in Frankrijk misschien een aankondiging gezien van een braderie en je verheugd op een gezellige middag slenteren in zo'n leuk Frans dorpje, dan ben je vast bedrogen uitgekomen. Geen gezellig dorpsfeest, geen muziek, snuisterijen en niets te eten en te drinken. Wanneer je dit zoekt, dan moet je op zoek gaan naar une foire. Op dit moment is bijvoorbeeld la foire de Marseille in volle gang. Die duurt maar liefst een hele week.

Bij het Franse braderie hoort ook een werkwoord: brader. Hoewel dit woord rechtstreeks van het nederlandse 'braden' komt, heeft het in ieder geval vandaag de dag niets meer met het braden van vlees te maken. Il ne faut pas brader betekent dat je bijvoorbeeld je oude fiets niet zomaar voor een appel en een ei moet verkopen, je mag er best een redelijke prijs voor vragen. De Van Dale noemt ook het werkwoord 'braderen' en verklaart dat met 'verramsjen'.

En zo komen we vanzelf weer bij de drie dwaze dagen-ramsj van de Bijenkorf. Zie dat je je slag slaat!

Le coq, un faux faux ami

Om te vieren dat mijn nieuwste boek Ratjetoe is uitgekomen, schrijf ik deze week iedere dag een stukje over Franse keuken(taal)geheimen. Vandaag de laatste aflevering.

Het antwoord op mijn vraag wat de veel gehoorde uitdrukking il y a à boire et à manger betekent is d. : er is van alles wat. En dan in figuurlijke zin, dus gaat het eigenlijk helemaal niet om een maaltijd. Hoor je iemand opmerken: il y avait à boire et à manger dan bespeur je wellicht een licht negatieve of cynische ondertoon. Het wordt gezegd als er bijvoorbeeld heel veel te doen is (opruimen, werk afmaken) en er is van alles en nog wat aan te pakken, niet allemaal even leuk. Misschien dacht je ook aan antwoord c. (het is een grote rotzooi), maar dat is te negatief.

Le coq

Mijn Ratjetoe-week sluit ik af met een culinaire faux-faux ami (een valse valse vriend dus)! Zoals de meeste van mijn trouwe lezers inmiddels wel weten is de valse vriend een van mijn stokpaardjes als het om Franse valkuilen gaat. Het is een woord dat in het Frans en het Nederlands hetzelfde wordt geschreven of hetzelfde klinkt, maar dat in beide talen een verschillende betekenis heeft.

Veel valse vrienden zijn volslagen open deuren, zoals drol-drôle-crotte, moe-mou-fatigué, ramp-rampe-catastrophe. Andere zijn echte 'instinkers', zoals (losse) batterij-batterie-pile, bokaal-bocal-coupe of regisseur-régisseur-réalisateur.

En wat dacht je van le coq-de kok. Twee valse vrienden zoals je ze maar zelden ziet, zou je zeggen? Le coq is de haan en bovendien het symbool van de Franse trots. Onze kok is iemand die kookt en die heet in het Frans le cuisinier. Het is allemaal waar. En toch ligt het niet zo eenvoudig als het op het eerste gezicht lijkt. Want zoals de Fransen heel veel Nederlandse woorden uit de scheepvaart hebben overgenomen (daarover een ander keer meer), is dat ook gebeurd met onze kok. Met dien verstande, dat le coq niet willekeurig welke kok is, maar een scheepskok, dus.

A boire et à manger!

Om te vieren dat mijn nieuwste boek Ratjetoe is uitgekomen, schrijf ik deze week iedere dag een stukje over Franse keuken(taal)geheimen.

© illustratie: Elleke van Kruijssen

Je hebt je misschien afgevraagd waar die leuke illustraties op mijn blogberichten van deze week vandaan komen. Ze zijn van Elleke van Kruijssen, de illustratrice van Ratjetoe. Zij heeft speciaal voor Ratjetoe deze sympathieke, tweetalige ober gecreëerd, die op zijn eigen(wijze) manier een ratjetoe maakt van al die Frans-Nederlandse culinaire instinkers.

Ik ben benieuwd hoe hij de uitdrukking il y a à boire et à manger zou uitleggen. En wat denk jij dat het betekent?

a. er is enorm veel te eten en te drinken

b. bij het eten moet ook gedronken worden

c. het is een grote rotzooi

d. er is van alles wat

Morgen de oplossing!

Les vendanges (2)

Om te vieren dat mijn nieuwste boek Ratjetoe is uitgekomen, schrijf ik deze week iedere dag een stukje over Franse keuken(taal)geheimen. Vandaag gaat het opnieuw over wijn.

De allergoedkoopste manier om in Frankrijk wijn te kopen is du vin en vrac, wijn van de tap. Dat hoeft heus niet altijd een simpele vin de table te zijn. Het hangt helemaal van de cave af wat ze aanbieden. Wel moet je zelf une bonbonne meenemen. Wat dat is zie op bijgaande foto. Een mandfles dus. Ik moet er wel bijzeggen dat dit soort flessen met riet eromheen tegenwoordig brocante-objecten zijn. De moderne bonbonnes zien er in het beste geval nog wel ongeveer zo uit, maar hebben 'plastic riet', of het zijn gewoon plastic containers, eventueel met een kraantje eraan.


Tijden veranderen, de romantiek rond de wijnoogst gaat er langzaam af. Zo worden de druiven ook al lang niet meer in een grote ton met de voeten geperst. In de moderne wijnbereidingsmethoden komen de druiven in grote roestvrijstalen opvangbekkens terecht en worden dan machinaal geperst.

Dat levert heel wat minder romantische plaatjes op, zoals deze foto, die ik vanochtend maakte:

Als alle druiven verzameld zijn, blijft er dit over: steeltjes en bladeren.

Attention vendanges!

Om te vieren dat mijn nieuwste boek Ratjetoe is uitgekomen, schrijf ik deze week iedere dag een stukje over Franse keuken(taal)geheimen. Vandaag en morgen gaat het over wijn. Een goed moment, want overal in Frankrijk is de wijnoogst begonnen.

Attention, vendanges! staat deze weken in menig Frans dorp op borden te lezen. Waar moet je voor oppassen dan? Een vendetta op z'n Frans? De wekelijkse markt? Nee, waar het hier over gaat, is dat de wijnoogst is begonnen. En dat is een levensgevaarlijke periode. Niet vanwege het risico van overmatige wijnconsumptie, maar vanwege het hektisch af en aan rijden van tractoren met volgeladen aanhangwagens druiven. Ze hebben haast, wanneer eenmaal besloten is dat de druiven eraf moeten, dan moet het ook zo snel mogelijk gebeuren. De wagens laten een spoor van rood sap achter op de straten. En in het dorp hangt een sterke wijngeur. Een heerlijke tijd ..!

Omdat ze geen eigen 'chateau' (willen) hebben, zijn al deze wijnboeren met hun oogst op weg naar la coopérative, om hun druiven samen met die van anderen te laten persen. Met de wijn die dit oplevert is helemaal niets mis. Je betaalt echt een schijntje (enkele euros) voor een kwalitatief zeer goede wijn. En nog minder wanneer je meerdere liters tegelijk koopt. Je moet dan om une fontaine à vin vragen, ook wel een 'bag in box', met een inhoud van 3 of 5 liter. De laatste ontwikkeling op wijnverpakkingsgebied is dat de 'box', het karton dus, er niet meer omheen zit. Een zak van stevig plastic met een kraantje eraan, dat is alles.

Kijk, hier staat er een heel aantal klaar bij onze plaatselijke cave

Even voor de Nederlanders: is zo'n zak eenmaal leeg, breng hem dan niet terug naar de cave om opnieuw te laten vullen (het schijnt echt gebeurd te zijn)! Op is op. Nieuwe wijn zit in nieuwe zakken ...

(morgen het vervolg)