zondag 11 november 2012

Friendly


Een tweetal opmerkelijke Franse nieuwtjes van de afgelopen week:

Het gaat om het onderschrift onder een felicitatiebrief aan de Amerikaanse president Obama, na diens verkiezingsoverwinning. Aan die brief, natuurlijk geschreven door zijn secretariaat, wilde Hollande een persoonlijke noot toevoegen. Iets in de trant van amicalement  leek hem wel aardig. Wat zou dat zijn in het Engels, moet hij gedacht hebben. Als ik er nou eens ‘friendly’ van maak, dan zit ik er vast niet ver naast … Dus wel. Nu is het maken van een fout in een vreemde taal niet zo erg (we kunnen er allemaal over meepraten). Wat wel erg is, is het gebrek aan professionaliteit die achter deze misser, uitglijder en instinker schuilgaat. We hebben het hier over het hoogste staatsniveau, en dan laat je zoiets checken, lijkt me! Saillant detail: Frankrijks president heeft gestudeerd aan de prestigieuze Ecole Nationale d’Administration.

Taxe Nutella
Tweede opmerkelijke nieuwsfeit: la taxe Nutella. Na de taxe soda, belasting op suikerhoudende dranken, erfenis uit het tijdperk Sarkozy, zogenaamd bedoeld om ons te beschermen tegen zwaarlijvigheid, is dit de nieuwste creatieve vinding van de Franse regering om geld in het lege overheidslaatje te brengen. Het plan is om een belastingverhoging van 300% te gaan invoeren op producten die palmolie bevatten. Het nationale 'petit dèj'- en goûter-smeersel Nutella is daar een voorbeeld van en uiteraard zijn ze bij Ferrero onmiddellijk in opstand gekomen. Ook bij deze belasting is de achterliggende gedachte dat wij door de hogere prijs zullen worden ontmoedigd om producten met palmolie (dat een verzadigd vet is) te kopen en dat dit onze gezondheid ten goede zal komen. Maar we weten natuurlijk wel beter.
 

vrijdag 2 november 2012

Encore le petit lait


Mijn post van 8 oktober ging over de uitdrukking boire le petit lait. Een van mijn lezers, Ingrid, die in de Périgord woont en daar een kaasboerderij heeft maakte mij attent op het volgende interessante verschil, dat ikzelf niet kende, de meeste Fransen ook niet (volgens Ingrid) en jij misschien ook niet.
-       Wanneer je van melk kaas maakt, blijft er de ‘wei’ over, dat is een min of meer heldere, lichtgele vloeistof, die veel melksuiker, maar relatief weinig eiwitten en vetten bevat. De eiwitten en vetten zitten namelijk in de kaas. Deze ‘wei’ heet in het Frans le petit lait. Er zijn een paar frisdranken die (gedeeltelijk) op basis van wei worden gemaakt: Taxi en Rivella.
 
-       Wanneer je van melk boter maakt, haal je de vetten uit de melk, maar de eiwitten blijven erin zitten. Je houdt een witte vloeistof over, die wij karnemelk noemen (naar de naam van het proces: karnen) en de Fransen: babeurre, lait battu, lait de beurre of lait ribot. Technisch gezien is karnemelk magere gefermenteerde melk. Omdat we er in Nederland meer van drinken dan via karnen geproduceerd kan worden, wordt er magere melk gefermenteerd en onder de naam karnemelk verkocht. Wil je in Frankrijk karnemelk drinken, zoek dan in de supermarkt naar een van de bestaande benamingen: babeurre, lait ribot (Bretagne), lait battu, lait fermenté, of el'ben (arabisch). Of ga naar Ingrids boerderij!


Zij was zo vriendelijk om mij deze foto ter beschikking te stellen. Je ziet daarop haar man Rik met in zijn hand de ‘wrongel’ en in de kaasbak de ‘wei’, le petit lait dus. Op Ingrids gezellige en informatieve blog http://paquerette2.wordpress.com/ vind je nog veel meer informatie over haarzelf en haar Nederfranse familie in de Périgord.  

donderdag 25 oktober 2012

Dubbel


Het is nog wat vroeg in het schooljaar, maar bij sommige Franse kinderen (niet de mijne gelukkig) speelt de vraag nu al door het hoofd: est-ce que je vais redoubler cette année? Het betekent: zal ik blijven zitten dit jaar? En dat is niet ‘est-ce que je vais rester assis(e) cette année’!

Misschien moet je er een buitenlander voor zijn om erop te letten, maar wij vinden thuis het woord redoubler maar vreemd. Immers: doubler, dat is toch al dubbel? In onze oren klinkt re-doubler alsof je voor de tweede keer zitten blijft, en zo is het dus niet.

Doubler bestaat ook en betekent onder meer ‘inhalen’, bijvoorbeeld il m’a doublé –hij heeft me ingehaald. Maar het geldt alleen op de weg, niet in de situatie dat iemand je voorbijgestreefd heeft, dat wordt: il m’a dépassé. Dat kun je trouwens ook heel goed gebruiken om te zeggen dat je bent ingehaald door een auto of andere weggebruiker.

Ça me dépasse is weer iets heel anders, namelijk: het gaat mijn pet te boven.

Doubler is ook het van Franse stemmen voorzien van buitenlandse films en series, zoals bekend iets waar Frankrijk heel sterk in is. Le doublage is dus ‘dubbing’ en le redoublage niet een film die uiteindelijk toch weer in het Engels terug gedubd is, maar ‘het zitten blijven’, hetzelfde schooljaar nog eens overdoen.

Ça te dépasse? Blijf maar lekker zitten, ne bouge pas!

maandag 8 oktober 2012

Boire du petit lait


Een paar dagen geleden was in de krant te lezen: l’opposition boit du petit lait. Wat betekent die uitdrukking en wat houdt de Franse oppositie precies bezig?
Boire du lait refereert aan de baby die melk drinkt aan de moederborst, hij is tevreden en voelt zich prettig. Le petit lait is de melk die overblijft na het karnen, dat wil zeggen nadat er boter of kaas van is gemaakt. Karnemelk dus, lekker fris en aangenaam om te drinken (hoewel niet iedereen daar misschien hetzelfde over zal denken).

De regering Hollande heeft het niet gemakkelijk. Denk het je ook even in, miljarden aan bezuinigen moeten er komen en onlangs is een hele reeks impopulaire fiscale maatregelen aangekondigd. De president doet het in de peilingen steeds slechter en de Fransen zijn op het punt aanbeland dat ze zelfs liever Sarkozy terug willen!
En de Franse oppositie? Die kan tevreden zijn met zichzelf, zij hoeven het niet (meer) te doen, ze ‘drinken’ alle commotie gulzig in en genieten ervan. Misschien brengen ze zelfs wel een toast uit op de situatie, maar dat zal dan wel  niet met een glas melk zijn.

zaterdag 22 september 2012

Snijbiet



Met de -zeer actieve en interessante- Facebookgroep Good Cookin' makes Good Lookin' wissel ik momenteel van gedachten over de groente die de Fransen des blettes noemen, zie bijgaand plaatje. Volgens de culinaire experts in de groep komt deze groente overeen met wat in het Nederlands snijbiet heet en ik ben verbaasd over de vele heerlijke gerechten die je ervan kunt maken. 

Eerst iets over de Franse naam, of liever gezegd namen voor deze oeroude groente van Mediterrane oorsprong. In de eerste plaats dus des blettes, maar je hoort ook wel des bettes of des poirées. Dat laatste heeft natuurlijk niets te maken met des poireaux - prei, en al helemaal niet met des poires - peren. Verder heet deze groente ook la joutte, la carde of la bette épinard, misschien omdat de smaak iets aan spinazie doet denken.

Des bettes als naam kan worden verklaard omdat de groente familie van de betterave is, de biet dus. En dat verklaart dan weer de Nederlandse naam snijbiet. Waarom snijbiet? Ik neem maar even aan omdat alleen de bladeren geoogst worden en niet de biet zelf . Wie weet hier het fijne van?  

Sommigen in de Facebookgroep denken dat op mijn plaatje paksoi te zien is, maar dat is zeker niet het geval. De Fransen kennen ook paksoi en ik weet zeker dat de boerderij bij mij om de hoek des blettes verbouwt en verkoopt, en geen paksoi.

Voor de (Zuid-)Fransen is tarte aux blettes een klassieker. Wij thuis vinden de variant met zalm erg lekker. Hier het recept (ook voor mijn Facebook-vrienden):

Ingrediënten:
  • 1 portie korstdeeg (in Frankrijk verkopen ze la pâte brisée kant en klaar in ronde vorm, in Nederland misschien ook?)
  • ca 5 stengels snijbiet
  • 2 uien
  • 2 zalmmoten, zonder vel
  • ruime hoeveelheid geraspte Parmesaanse kaas (natuurlijk vers!)
  • 1 ei
  • 20 cl room
  • olijfolie
  • zout, peper
Bereiding:
  • Oven voorverwarmen op 200 °C.
  • Taartvorm invetten en met het deeg bekleden.
  • Gaatjes in de bodem prikken en deeg bestrooien met wat paneermeel.
  • De snijbiet-bladeren wassen en de witte stengels lossnijden van het blad. De stengels in reepjes snijden en de bladeren in groffe stukken.
  • De uien pellen, fijn snijden en in een beetje olijfolie licht fruiten.
  • De witte en groene snijbiet-stukjes toevoegen en enkele minuten mee laten sudderen, op smaak brengen met zout en peper. Vervolgens water toevoegen totdat de groentent bijna onder water staan. Het vuur hoog zetten en laten inkoken totdat al het water verdampt is.
  • Snijbiet-uienmengsel kort uit laten lekken in een vergiet.
  • Intussen de zalmmoten in kleine stukjes snijden.
  • Room en ei door elkaar kloppen.
  • Groentenmengsel over het deeg verdelen, achtereenvolgens de stukjes vis, de geraspte kaas en de room toevoegen en ca. 30 minuten bakken.

zondag 16 september 2012

Vergeet het maar!


De meesten van ons kennen wel het werkwoord se tromper, dat ‘zich vergissen’ betekent. We gebruiken het zelfs vaak: Oh pardon, je me suis trompé, je voulais commander une tisane, pas un thé. Maar se détromper is waarschijnlijk minder bekend. Het betekent niet zozeer ‘zich niet vergissen’ (dat is ne pas se tromper, bijvoorbeeld j’en suis sûr, j’ai commandé un thé, je ne me suis pas trompé), maar zich ‘ont-vergissen’. Dat kun je natuurlijk niet zeggen, maar het is wel de kern van dit lastige woord: je ben bezig je te vergissen, maar je keert terug op het juiste pad. Je wordt wakker uit een illusie.
Se détromper wordt veel gebruikt in de uitroep détrompez-vous! In het Nederlands is dit moeilijk te vertalen, het dichtst in de buurt komt ‘vergeet het maar!’, ‘denk dat maar niet’ of ‘dan heb je het mis!’ Een paar voorbeelden:

  • Tu penses que la gauche va résoudre tous les problèmes? Détrompe-toi!
Denk je dat links alle problemen gaat oplossen? Vergeet het maar!
  • Si vous pensez que c’est un homme sans histoire, détrompez-vous!
Als u denkt dat het een man zonder verleden is, dan heeft u het mis!
  • Tu le croyais ton ami? Détrompe-toi!
Dacht je dat hij je vriend was? Dan vergis je je!
  • Vous pensez que ça ne vous arrivera jamais? Eh bien, détrompez-vous !
Denkt u dat dat u nooit zal overkomen? Nou, dan vergist u zich!

Misschien een alternatief in een gesprek met Fransen, in plaats van een onhandig: ça? tu peux l’oublier … of iets dergelijks.
 
 

donderdag 6 september 2012

Blauwe maan


 
Afgelopen week was ik mij met mijn gezin in de prachtige Zuid-Franse stad Albi om het pas heropende museum van Toulouse-Lautrec te bezoeken (zéér de moeite waard!). Dat was tijdens de laatste dagen van augustus. Boven de contouren van de Cathédrale Sainte-Cécile mochten wij een prachtige lune bleue bewonderen. De maan was niet echt blauw, maar wordt zo genoemd wanneer het gaat om een tweede volle maan in één maand. Voor 2012 betekent dit tevens dat er dertien volle manen zullen zijn geweest. Een dergelijk evenement herhaalt zich elke twee of drie jaar.

Waarom dit verschijnsel nou la lune bleue, a blue moon of een blauwe maan heet? Daarover verschillen de meningen nogal. De Engelsen kennen de uitdrukking once in a blue moon, dat wil zeggen ‘heel zelden’ en het woord 'blue' schijnt deze betekenis van 'zelden' te hebben, niets meer en niets minder. Maar wie er meer over weet mag het zeggen.
In het Nederlands bestaat geen uitdrukking ‘eens in een blauwe maan’ en in het Frans evenmin ‘pendant une lune bleue’ of iets dergelijks. Om uit te drukken dat iets zelden gebeurt, zeggen de Fransen: tous les trente-six du mois. Bijvoorbeeld:Il vient nous rendre visite tous les trente-six du mois – hij komt ons hoogst zelden opzoeken. Hoogst zelden' is eigenlijk nog teveel gezegd, want er is nooit een 36ste dag in een maand. Overeenkomstige uitdrukkingen zijn à la Saint-Glinglinof quand les poules auront des dents.

Het cijfer 36 wordt door de Fransen ook gebruikt om een oneindig getal, dat verder niet belangrijk is aan te geven (wij zeggen vaak ‘honderduizend’). Bijvoorbeeld: Il n’y a pas trente-six solutions! – er zijn niet honderduizend mogelijkheden (dus: er is eigenlijk maar één oplossing). Of J’ai trente-six choses à faire – ik heb honderduizend dingen te doen.
Nog een andere leuke uitdrukking met trente-six is: en voir trente-six chandelles, letterlijk 36 kaarsen zien. Letterlijk betekent het dat je ‘sterretjes ziet’, bijvoorbeeld door een klap op je hoofd: Elle s’est cognée la tête tellement fort, qu’elle voyait trente-six chandelles. Figuurlijk betekent het dat je verbluft bent, compleet van de wereld, door een bepaald nieuwtje of door een situatie.

De Engelse maan deed me ook denken aan onze Nederlandse blauwe maandag. Een blauwe maandag is een dag dat er niet gewerkt wordt, zo schijnt de oorspronkelijke betekenis te zijn. Maar the blue moon bracht mij op de gedachte dat je misschien eigenlijk niet moet zeggen ‘blauwe maandag’, maar ‘blauwe maan-dag’, met andere woorden een dag dat er een blauwe maan is, dus hoogst zelden (lees: heel kort).

En zo kom ik als vanouds, weer van het een op het ander, je saute du coq à l'âne ...
Welkom terug, bonne rentrée !

 
 
NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS  NIEUWS NIEUWS
Mijn boek Meer sjans met Frans! is zojuist in een geheel herziene versie verschenen (geactualiseerd, stukje dikker, nieuwe cartoons ...) en ligt nu te glimmen van trots in de (meeste) Nederlandse boekwinkels. Heb je die niet in de buurt ? Bestellen via Uitgeverij Scriptum kan ook. Kijk op www.scriptum.nl