Le petit juif

Je weet vast hoe dat voelt, wanneer je je elleboog precies op de verkeerde plek stoot. Er trekt een korte maar zeer hevige, tintelende pijn door je hele onderarm, hand en vingers. Je hebt ‘contact’ met je telefoonbotje, zeggen we dan. Hoewel het natuurlijk geen botje is waar je je aan stoot, maar een zenuw. Het gebeurde mij laatst, en een van de kinderen riep: tu t’es tapé le petit juif, maman?  Voor mijn ogen verscheen onmiddellijk het woord BLOGBERICHT!! en dat werd wel tijd ook, eerlijk gezegd, na een wel erg lange Kerstpauze …

Ik had er nooit over nagedacht, hoe het telefoonbotje in het Frans zou moeten heten. Nu weet ik het dus. Je telefoonbotje stoten is se cogner/se taper/se frapper le petit juif. Dus niets in de orde van ‘le petit os du téléphone’  of ‘l’os électrique’… Deze merkwaardige uitdrukking stamt uit de tijd dat joden noodgedwongen werkzaam waren in bepaalde beroepen, simpelweg omdat ze niet elk beroep mochten uitoefenen. Zo waren ze vaak handelaren in garen en band. Om de gewenste hoeveelheid band af te meten, hadden ze de gewoonte om het uiteinde ervan in hun hand te houden en het band rond hun gebogen onderarm op te winden. Zelf ken je deze methode vast ook, om touw of waslijn op te rollen. Eén keer rond was ongeveer 1,20 meter. Wanneer je snel wilt meten, maakt je arm vanzelf een soort schaarbeweging en zo stoot je gemakkelijk je elleboog, tegen een tafel bijvoorbeeld. Vandaar de uitdrukking le petit juif.

Ik geef toe dat het een vreemde, bijna onwaarschijnlijke achtergrond is, maar soms gaat dat zo met uitdrukkingen. Wanneer je er meer van weet, mag je je uiteraard graag melden met commentaar. Overigens kennen wij in Nederland exact dezelfde uitdrukking: ‘zijn jodenbotje stoten’. Zelf had ik daar nog nooit van gehoord, wie van jullie wel? In het Engels zegt men: to hit/to bump your funny bone en in het Duits spreekt men over der Musikantenknochen of over das Mäuschen (het muisje) en in Oostenrijk heet het: ‘sich das närrische Bein anhauen'. Leuke uitdrukkingen allemaal, maar op het moment dat je je stoot, heb je daar hélemaal geen boodschap aan!

Papa Noël

 

Vannacht is het dan eindelijk zover: le papa Noël komt de pakjes onder de kerstboom leggen en morgen, op eerste kerstdag mogen we ze open maken! Klein en groot hebben hun lettre au Père Noël geschreven, met daarbij natuurlijk hun liste – het verlanglijstje. Dit is geen kinderfabeltje, maar serieus waar. In Libourne, een klein stadje in het departement Gironde bevindt zich le Secrétariat du Père Noël. Zo’n 80 lutins en lutines beantwoorden daar al vanaf begin november dag na dag de kerstpost. Dat zijn zo’n 1,5 miljoen brieven en ook nog eens bijna 200.000 e-mails (want papa Noël gaat met de tijd mee). Al die brieven komen niet alleen uit Frankrijk, maar uit wel 160 andere landen. Logisch ook, want behalve in Frankrijk heeft de Kerstman verder alleen nog een secretariaat in Finland (hoe kan het ook anders), Canada en IJsland.

Het secretariaat bestaat dit jaar 50 jaar! Alles begon in 1962, toen twee (vrouwelijke ) postbodes het niet meer konden aanzien dat al die lieve kinderbrieven aan de Kerstman ongeopend in de prullenbakken op de postkantoren verdwenen.  Zij deden iets ondenkbaars: ze OPENDEN de brieven en schonden daarmee het briefgeheim! Ze schreven de kinderen terug. Gelukkig werd het door de vingers gezien en vond hun actie brede sympathie. Zoveel zelfs dat de toenmalige verantwoordelijke minister besloot om een secretariaat van de Kerstman op te richten. Dit was de eerste jaren gevestigd in Parijs, maar bevindt zich sinds 1967 in Libourne.

Heb je je liste nog niet ingeleverd? Dan is het nu waarschijnlijk te laat, maar zorg dat je er volgend jaar op tijd bij bent! http://www.laposte.fr/pere-noel/

 

Ik wens al mijn lezers

joyeuses fêtes

et une bonne et heureuse

année 2013!

 

Spiekbriefje

Spiekpen 1

 

Speciaal voor leraren Frans en scholieren onder mijn lezers, gaat het deze keer over twee werkwoorden: sécher en pomper. Nee, wees maar niet bang, ik ga ze niet vervoegen, ik wilde het hebben over hun ‘argotische’ betekenis in het Franse schooljargon.

Aanleiding is de pen die we cadeau kregen bij de afhaal-pizza, zie bovenstaande foto. Zo op het oog was het een gewone pen. Maar bij nader onderzoek bleek er een uittrekbare kalender in te zitten, zoals te zien op de foto hieronder. Mijn dochter had er onmiddellijk grote belangstelling voor. 'Geweldig om une antisèche mee te maken!', zo vertelde ze me. Misschien vraag je je, net als ik het eerder deed, af wat in hemelsnaam une antisèche is. Om dit uit te leggen, zal ik even bij het begin beginnen.

·       Sécher betekent natuurlijk in de eerste plaats ‘drogen’, zoals in je sèche mes cheveux – ik droog mijn haar. Une sèche-cheveux is een haardroger en une sèche-linge een droogmachine voor de was.

·       Maar sécher heeft ook de betekenis van ‘spijbelen’, zoals in il a séché le cours d’anglais – hij heeft gespijbeld bij Engels.

·       In de derde plaats betekent sécher dat je ergens geen antwoord op weet, bijvoorbeeld: sur cette question je sèche totalement – op die vraag weet ik absoluut het antwoord niet. Daarmee is dan ook direct duidelijk wat une antisèche is, namelijk een middel om te voorkomen dat je ergens het antwoord niet op weet, een spiekbriefje dus.

Een ander woord uit het school-argot voor une antisèche is une pompe. In samenhang hiermee is pomper niet alleen ‘pompen’, naast nog een hele reeks andere betekenissen, maar ook ‘overschrijven’, ‘spieken’ of ‘afkijken’. Bijvoorbeeld il a pompé au contrôle de maths – hij heeft afgekeken tijdens het proefwerk wiskunde.

Spiekpen 2

 

Mooi dat mijn dochter die pen niet krijgt natuurlijk! Waar een afhaalpizza al niet allemaal toe kan leiden …

Zlatanesque

Nog een klein staartje aan mijn post van vorige week over het werkwoord zlataner dat zich een plaatsje probeert te veroveren in de Franse taal.
Vanochtend hoorde ik in een Frans nieuwsbericht dat gisteravond, tijdens de wedstrijd AC Milan tegen Anderlecht, de Franse Milan-speler Philippe Mexès heeft geprobeerd de stunt van Zlatan Ibrahimovic te imiteren. Ook hij maakte een omhaal met zijn voet, met zijn rug naar het doel. Kenners (waaronder ik mijzelf overigens niet schaar) noemen dit een schaarbeweging, in het Frans 'un ciseau'. Zijn doelpunt was sensationeel: ZLATANESQUE!!

Zlataner

De Franse taal lijkt er weer een woord rijker op geworden te zijn, een werkwoord om precies te zijn: zlataner. De voetbalkenners onder u zullen hierin onmiddellijk Zlatan Ibrahimovic herkennen, voormalig Ajax-coryfee en tegenwoordig stervoetballer van Paris St Germain (PSG). Het zijn les Guignols de l’Info die het woord kort geleden hebben geïntroduceerd, zie bijgaand filmpje: http://www.youtube.com/watch?v=3sRprsvW0Lc

Sindsdien wordt er hevig heen en weer gediscussieerd over dit nieuwste néologisme en de Fransen zijn het over de betekenis ervan ook nog niet helemaal eens. Zlataner – “de tegenstander inmaken of een lesje leren” lijkt nog het meest voor de hand te liggen, want dat kan Zlatan als de beste. Maar ook wanneer hij er niet aan te pas komt, kan een team worden “gezlataneerd”, zoals wel blijkt uit de krantenkop in l’Equipe:  http://www.petitionduweb.com/Petition_contre_l_emploi_du_verbe_zlataner_a_outrance-32171.html. Dit lijkt de kansen voor zlataner om ooit in het woordenboek terecht te komen te vergroten.

Zlatan is een veelzijdig persoon en wat mij betreft zijn er nog wel een aantal alternatieven aan te dragen voor de betekenis van zlataner. Wat dacht je van:

1.    Zlataner – “de tegenstander op een gewelddadige manier buiten gevecht stellen”. Zlatan is geen lieverdje. Momenteel is hij bijvoorbeeld voor twee wedstrijden geschorst, na een rode kaart in dezelfde wedstrijd waar de link hierboven over gaat (PSG – St Etienne).

2.    Zlataner –  “voor een astronomisch bedrag verkopen of verkocht worden”. Zlatan heeft al bij heel wat Europese topclubs gespeeld en het is bekend dat het bij de transfers steeds weer om recordbedragen ging. Bij de laatste transfer naar PSG was dat 20 miljoen euro en Zlatan hield er zelf een jaarsalaris van 14 miljoen euro aan over. 

3.    Zlataner – een goal maken die nog het meest op een circusstunt lijkt. Zlatan presteert het regelmatig (in zijn Ajax-tijd bijvoorbeeld de befaamde dribbel langs zes spelers). Recentelijk deed hij het weer, tijdens een vriendschappelijke wedstrijd tegen Engeland. Hij scoorde alle vier de doelpunten en de laatste goal was werkelijk … zlatané.

De tijd zal uitwijzen of zlataner een blijvertje is en in welke betekenis precies. En jij? Wat associeer jij het meest met zlataner?  

Friendly

Een tweetal opmerkelijke Franse nieuwtjes van de afgelopen week:

Hollande’s meest recente blunder is te lezen op deze link: http://www.connexionfrance.com/Hollande-friendly-Obama-letter-Facebook-14238-view-article.html

Het gaat om het onderschrift onder een felicitatiebrief aan de Amerikaanse president Obama, na diens verkiezingsoverwinning. Aan die brief, natuurlijk geschreven door zijn secretariaat, wilde Hollande een persoonlijke noot toevoegen. Iets in de trant van amicalement  leek hem wel aardig. Wat zou dat zijn in het Engels, moet hij gedacht hebben. Als ik er nou eens ‘friendly’ van maak, dan zit ik er vast niet ver naast … Dus wel. Nu is het maken van een fout in een vreemde taal niet zo erg (we kunnen er allemaal over meepraten). Wat wel erg is, is het gebrek aan professionaliteit die achter deze misser, uitglijder en instinker schuilgaat. We hebben het hier over het hoogste staatsniveau, en dan laat je zoiets checken, lijkt me! Saillant detail: Frankrijks president heeft gestudeerd aan de prestigieuze Ecole Nationale d’Administration.

Taxe Nutella

Tweede opmerkelijke nieuwsfeit: la taxe Nutella. Na de taxe soda, belasting op suikerhoudende dranken, erfenis uit het tijdperk Sarkozy, zogenaamd bedoeld om ons te beschermen tegen zwaarlijvigheid, is dit de nieuwste creatieve vinding van de Franse regering om geld in het lege overheidslaatje te brengen. Het plan is om een belastingverhoging van 300% te gaan invoeren op producten die palmolie bevatten. Het nationale 'petit dèj'- en goûter-smeersel Nutella is daar een voorbeeld van en uiteraard zijn ze bij Ferrero onmiddellijk in opstand gekomen. Ook bij deze belasting is de achterliggende gedachte dat wij door de hogere prijs zullen worden ontmoedigd om producten met palmolie (dat een verzadigd vet is) te kopen en dat dit onze gezondheid ten goede zal komen. Maar we weten natuurlijk wel beter.

 

Encore le petit lait

Mijn post van 8 oktober ging over de uitdrukking boire le petit lait. Een van mijn lezers, Ingrid, die in de Périgord woont en daar een kaasboerderij heeft maakte mij attent op het volgende interessante verschil, dat ikzelf niet kende, de meeste Fransen ook niet (volgens Ingrid) en jij misschien ook niet.

-       Wanneer je van melk kaas maakt, blijft er de ‘wei’ over, dat is een min of meer heldere, lichtgele vloeistof, die veel melksuiker, maar relatief weinig eiwitten en vetten bevat. De eiwitten en vetten zitten namelijk in de kaas. Deze ‘wei’ heet in het Frans le petit lait. Er zijn een paar frisdranken die (gedeeltelijk) op basis van wei worden gemaakt: Taxi en Rivella.

 

-       Wanneer je van melk boter maakt, haal je de vetten uit de melk, maar de eiwitten blijven erin zitten. Je houdt een witte vloeistof over, die wij karnemelk noemen (naar de naam van het proces: karnen) en de Fransen: babeurre, lait battu, lait de beurre of lait ribot. Technisch gezien is karnemelk magere gefermenteerde melk. Omdat we er in Nederland meer van drinken dan via karnen geproduceerd kan worden, wordt er magere melk gefermenteerd en onder de naam karnemelk verkocht. Wil je in Frankrijk karnemelk drinken, zoek dan in de supermarkt naar een van de bestaande benamingen: babeurre, lait ribot (Bretagne), lait battu, lait fermenté, of el'ben (arabisch). Of ga naar Ingrids boerderij!

Zij was zo vriendelijk om mij deze foto ter beschikking te stellen. Je ziet daarop haar man Rik met in zijn hand de ‘wrongel’ en in de kaasbak de ‘wei’, le petit lait dus. Op Ingrids gezellige en informatieve blog http://paquerette2.wordpress.com/ vind je nog veel meer informatie over haarzelf en haar Nederfranse familie in de Périgord.