Zlatanesque

Nog een klein staartje aan mijn post van vorige week over het werkwoord zlataner dat zich een plaatsje probeert te veroveren in de Franse taal.
Vanochtend hoorde ik in een Frans nieuwsbericht dat gisteravond, tijdens de wedstrijd AC Milan tegen Anderlecht, de Franse Milan-speler Philippe Mexès heeft geprobeerd de stunt van Zlatan Ibrahimovic te imiteren. Ook hij maakte een omhaal met zijn voet, met zijn rug naar het doel. Kenners (waaronder ik mijzelf overigens niet schaar) noemen dit een schaarbeweging, in het Frans 'un ciseau'. Zijn doelpunt was sensationeel: ZLATANESQUE!!

Zlataner

De Franse taal lijkt er weer een woord rijker op geworden te zijn, een werkwoord om precies te zijn: zlataner. De voetbalkenners onder u zullen hierin onmiddellijk Zlatan Ibrahimovic herkennen, voormalig Ajax-coryfee en tegenwoordig stervoetballer van Paris St Germain (PSG). Het zijn les Guignols de l’Info die het woord kort geleden hebben geïntroduceerd, zie bijgaand filmpje: http://www.youtube.com/watch?v=3sRprsvW0Lc

Sindsdien wordt er hevig heen en weer gediscussieerd over dit nieuwste néologisme en de Fransen zijn het over de betekenis ervan ook nog niet helemaal eens. Zlataner – “de tegenstander inmaken of een lesje leren” lijkt nog het meest voor de hand te liggen, want dat kan Zlatan als de beste. Maar ook wanneer hij er niet aan te pas komt, kan een team worden “gezlataneerd”, zoals wel blijkt uit de krantenkop in l’Equipe:  http://www.petitionduweb.com/Petition_contre_l_emploi_du_verbe_zlataner_a_outrance-32171.html. Dit lijkt de kansen voor zlataner om ooit in het woordenboek terecht te komen te vergroten.

Zlatan is een veelzijdig persoon en wat mij betreft zijn er nog wel een aantal alternatieven aan te dragen voor de betekenis van zlataner. Wat dacht je van:

1.    Zlataner – “de tegenstander op een gewelddadige manier buiten gevecht stellen”. Zlatan is geen lieverdje. Momenteel is hij bijvoorbeeld voor twee wedstrijden geschorst, na een rode kaart in dezelfde wedstrijd waar de link hierboven over gaat (PSG – St Etienne).

2.    Zlataner –  “voor een astronomisch bedrag verkopen of verkocht worden”. Zlatan heeft al bij heel wat Europese topclubs gespeeld en het is bekend dat het bij de transfers steeds weer om recordbedragen ging. Bij de laatste transfer naar PSG was dat 20 miljoen euro en Zlatan hield er zelf een jaarsalaris van 14 miljoen euro aan over. 

3.    Zlataner – een goal maken die nog het meest op een circusstunt lijkt. Zlatan presteert het regelmatig (in zijn Ajax-tijd bijvoorbeeld de befaamde dribbel langs zes spelers). Recentelijk deed hij het weer, tijdens een vriendschappelijke wedstrijd tegen Engeland. Hij scoorde alle vier de doelpunten en de laatste goal was werkelijk … zlatané.

De tijd zal uitwijzen of zlataner een blijvertje is en in welke betekenis precies. En jij? Wat associeer jij het meest met zlataner?  

Friendly

Een tweetal opmerkelijke Franse nieuwtjes van de afgelopen week:

Hollande’s meest recente blunder is te lezen op deze link: http://www.connexionfrance.com/Hollande-friendly-Obama-letter-Facebook-14238-view-article.html

Het gaat om het onderschrift onder een felicitatiebrief aan de Amerikaanse president Obama, na diens verkiezingsoverwinning. Aan die brief, natuurlijk geschreven door zijn secretariaat, wilde Hollande een persoonlijke noot toevoegen. Iets in de trant van amicalement  leek hem wel aardig. Wat zou dat zijn in het Engels, moet hij gedacht hebben. Als ik er nou eens ‘friendly’ van maak, dan zit ik er vast niet ver naast … Dus wel. Nu is het maken van een fout in een vreemde taal niet zo erg (we kunnen er allemaal over meepraten). Wat wel erg is, is het gebrek aan professionaliteit die achter deze misser, uitglijder en instinker schuilgaat. We hebben het hier over het hoogste staatsniveau, en dan laat je zoiets checken, lijkt me! Saillant detail: Frankrijks president heeft gestudeerd aan de prestigieuze Ecole Nationale d’Administration.

Taxe Nutella

Tweede opmerkelijke nieuwsfeit: la taxe Nutella. Na de taxe soda, belasting op suikerhoudende dranken, erfenis uit het tijdperk Sarkozy, zogenaamd bedoeld om ons te beschermen tegen zwaarlijvigheid, is dit de nieuwste creatieve vinding van de Franse regering om geld in het lege overheidslaatje te brengen. Het plan is om een belastingverhoging van 300% te gaan invoeren op producten die palmolie bevatten. Het nationale 'petit dèj'- en goûter-smeersel Nutella is daar een voorbeeld van en uiteraard zijn ze bij Ferrero onmiddellijk in opstand gekomen. Ook bij deze belasting is de achterliggende gedachte dat wij door de hogere prijs zullen worden ontmoedigd om producten met palmolie (dat een verzadigd vet is) te kopen en dat dit onze gezondheid ten goede zal komen. Maar we weten natuurlijk wel beter.

 

Encore le petit lait

Mijn post van 8 oktober ging over de uitdrukking boire le petit lait. Een van mijn lezers, Ingrid, die in de Périgord woont en daar een kaasboerderij heeft maakte mij attent op het volgende interessante verschil, dat ikzelf niet kende, de meeste Fransen ook niet (volgens Ingrid) en jij misschien ook niet.

-       Wanneer je van melk kaas maakt, blijft er de ‘wei’ over, dat is een min of meer heldere, lichtgele vloeistof, die veel melksuiker, maar relatief weinig eiwitten en vetten bevat. De eiwitten en vetten zitten namelijk in de kaas. Deze ‘wei’ heet in het Frans le petit lait. Er zijn een paar frisdranken die (gedeeltelijk) op basis van wei worden gemaakt: Taxi en Rivella.

 

-       Wanneer je van melk boter maakt, haal je de vetten uit de melk, maar de eiwitten blijven erin zitten. Je houdt een witte vloeistof over, die wij karnemelk noemen (naar de naam van het proces: karnen) en de Fransen: babeurre, lait battu, lait de beurre of lait ribot. Technisch gezien is karnemelk magere gefermenteerde melk. Omdat we er in Nederland meer van drinken dan via karnen geproduceerd kan worden, wordt er magere melk gefermenteerd en onder de naam karnemelk verkocht. Wil je in Frankrijk karnemelk drinken, zoek dan in de supermarkt naar een van de bestaande benamingen: babeurre, lait ribot (Bretagne), lait battu, lait fermenté, of el'ben (arabisch). Of ga naar Ingrids boerderij!

Zij was zo vriendelijk om mij deze foto ter beschikking te stellen. Je ziet daarop haar man Rik met in zijn hand de ‘wrongel’ en in de kaasbak de ‘wei’, le petit lait dus. Op Ingrids gezellige en informatieve blog http://paquerette2.wordpress.com/ vind je nog veel meer informatie over haarzelf en haar Nederfranse familie in de Périgord.  

Dubbel

Het is nog wat vroeg in het schooljaar, maar bij sommige Franse kinderen (niet de mijne gelukkig) speelt de vraag nu al door het hoofd: est-ce que je vais redoubler cette année? Het betekent: zal ik blijven zitten dit jaar? En dat is niet ‘est-ce que je vais rester assis(e) cette année’!

Misschien moet je er een buitenlander voor zijn om erop te letten, maar wij vinden thuis het woord redoubler maar vreemd. Immers: doubler, dat is toch al dubbel? In onze oren klinkt re-doubler alsof je voor de tweede keer zitten blijft, en zo is het dus niet.

Doubler bestaat ook en betekent onder meer ‘inhalen’, bijvoorbeeld il m’a doublé –hij heeft me ingehaald. Maar het geldt alleen op de weg, niet in de situatie dat iemand je voorbijgestreefd heeft, dat wordt: il m’a dépassé. Dat kun je trouwens ook heel goed gebruiken om te zeggen dat je bent ingehaald door een auto of andere weggebruiker.

Ça me dépasse is weer iets heel anders, namelijk: het gaat mijn pet te boven.

Doubler is ook het van Franse stemmen voorzien van buitenlandse films en series, zoals bekend iets waar Frankrijk heel sterk in is. Le doublage is dus ‘dubbing’ en le redoublage niet een film die uiteindelijk toch weer in het Engels terug gedubd is, maar ‘het zitten blijven’, hetzelfde schooljaar nog eens overdoen.

Ça te dépasse? Blijf maar lekker zitten, ne bouge pas!

Boire du petit lait

Een paar dagen geleden was in de krant te lezen: l’opposition boit du petit lait. Wat betekent die uitdrukking en wat houdt de Franse oppositie precies bezig?

Boire du lait refereert aan de baby die melk drinkt aan de moederborst, hij is tevreden en voelt zich prettig. Le petit lait is de melk die overblijft na het karnen, dat wil zeggen nadat er boter of kaas van is gemaakt. Karnemelk dus, lekker fris en aangenaam om te drinken (hoewel niet iedereen daar misschien hetzelfde over zal denken).

De regering Hollande heeft het niet gemakkelijk. Denk het je ook even in, miljarden aan bezuinigen moeten er komen en onlangs is een hele reeks impopulaire fiscale maatregelen aangekondigd. De president doet het in de peilingen steeds slechter en de Fransen zijn op het punt aanbeland dat ze zelfs liever Sarkozy terug willen!

En de Franse oppositie? Die kan tevreden zijn met zichzelf, zij hoeven het niet (meer) te doen, ze ‘drinken’ alle commotie gulzig in en genieten ervan. Misschien brengen ze zelfs wel een toast uit op de situatie, maar dat zal dan wel  niet met een glas melk zijn.

Snijbiet

Met de -zeer actieve en interessante- Facebookgroep Good Cookin' makes Good Lookin' wissel ik momenteel van gedachten over de groente die de Fransen des blettes noemen, zie bijgaand plaatje. Volgens de culinaire experts in de groep komt deze groente overeen met wat in het Nederlands snijbiet heet en ik ben verbaasd over de vele heerlijke gerechten die je ervan kunt maken. 

Eerst iets over de Franse naam, of liever gezegd namen voor deze oeroude groente van Mediterrane oorsprong. In de eerste plaats dus des blettes, maar je hoort ook wel des bettes of des poirées. Dat laatste heeft natuurlijk niets te maken met des poireaux - prei, en al helemaal niet met des poires - peren. Verder heet deze groente ook la joutte, la carde of la bette épinard, misschien omdat de smaak iets aan spinazie doet denken.

Des bettes als naam kan worden verklaard omdat de groente familie van de betterave is, de biet dus. En dat verklaart dan weer de Nederlandse naam snijbiet. Waarom snijbiet? Ik neem maar even aan omdat alleen de bladeren geoogst worden en niet de biet zelf . Wie weet hier het fijne van?  

Sommigen in de Facebookgroep denken dat op mijn plaatje paksoi te zien is, maar dat is zeker niet het geval. De Fransen kennen ook paksoi en ik weet zeker dat de boerderij bij mij om de hoek des blettes verbouwt en verkoopt, en geen paksoi.

Voor de (Zuid-)Fransen is tarte aux blettes een klassieker. Wij thuis vinden de variant met zalm erg lekker. Hier het recept (ook voor mijn Facebook-vrienden):

Ingrediënten:

• 1 portie korstdeeg (in Frankrijk verkopen ze la pâte brisée kant en klaar in ronde vorm, in Nederland misschien ook?)
• ca 5 stengels snijbiet
• 2 uien
• 2 zalmmoten, zonder vel
• ruime hoeveelheid geraspte Parmesaanse kaas (natuurlijk vers!)
• 1 ei
• 20 cl room
• olijfolie
• zout, peper

Bereiding:

• Oven voorverwarmen op 200 °C.
• Taartvorm invetten en met het deeg bekleden.
• Gaatjes in de bodem prikken en deeg bestrooien met wat paneermeel.
• De snijbiet-bladeren wassen en de witte stengels lossnijden van het blad. De stengels in reepjes snijden en de bladeren in groffe stukken.
• De uien pellen, fijn snijden en in een beetje olijfolie licht fruiten.
• De witte en groene snijbiet-stukjes toevoegen en enkele minuten mee laten sudderen, op smaak brengen met zout en peper. Vervolgens water toevoegen totdat de groentent bijna onder water staan. Het vuur hoog zetten en laten inkoken totdat al het water verdampt is.
• Snijbiet-uienmengsel kort uit laten lekken in een vergiet.
• Intussen de zalmmoten in kleine stukjes snijden.
• Room en ei door elkaar kloppen.
• Groentenmengsel over het deeg verdelen, achtereenvolgens de stukjes vis, de geraspte kaas en de room toevoegen en ca. 30 minuten bakken.