Des vertes et des pas mûres

OK, nog een keertje kleur bekennen dan. De Fransen kennen deze uitdrukking, die uit het kaartspel komt, ook. Maar ze zeggen niet ‘admettre couleur’ of iets dergelijks maar annoncer la couleur. Bijvoorbeeld : le chanteur a annoncé la couleur, il votera pour Hollande.

Zegt een Fransman : je suis passé par toutes les couleurs de l’arc-en ciel, dan betekent het dat hij heel veel moeilijkheden heeft doorstaan. J’en ai vu de toutes les couleurs betekent hetzelfde of ook wel j’en ai vu des vertes et des pas mûres. Die laatste uitdrukking is mysterieus trouwens. Want vert betekent groen en suggereert dat het om iets gaat dat niet rijp is, niet lekker dus, niet aangenaam. Maar pas mûr betekent hetzelfde, niet rijp is groen en dus niet lekker. En waarom staan vertes en mûres in de vrouwelijke vorm? Klaarblijkelijk gaat het om vruchten, pruimen, appelen?

Met ons zich groen en geel ergeren heeft bovenstaande uitdrukking in ieder geval niets te maken, zich ergeren is voor de Fransen een volkomen kleurloos gebeuren. Ze zeggen gewoon ça m’énerve of ça m’agace.

Wij vertellen iets ‘in geuren en kleuren’. Vertaal dat liever niet met ‘raconter en odeurs et en couleurs’. Men zal je niet begrijpen. Raconter avec beaucoup de details klinkt, toegegeven, een stuk minder opwindend, maar soms is het niet anders.

Wat je makkelijk door elkaar haalt zijn de werkwoorden colorer en colorier. Vooral omdat wij in beiden gevallen gewoon ‘kleuren’ zeggen. Colorer betekent dat je iets van kleur voorziet, bijvoorbeeld je haar, une coloration, of de verf voordat je die op de muur smeert. Daarna is het dus une peinture colorée. Du colorant is kleurstof.

Colorier betekent het inkleuren met kleurpotlood, stift of verf. Kinderen doen het veel, in hun livre de coloriages. Ne pas dépasser ! Netjes binnen de lijntjes!

Is het toch weer un message coloré geworden. Wanneer iemand er nog wat kleurrijke details aan toe kan voegen ...

Alerte rouge!

Les roses sont rouges

Les violettes sont bleues

Mais rien n’est plus beau

Que la couleur de tes yeux

Alerte rouge! Niet alleen vanwege het barre winterse weer in de Provence, maar ook omdat het bijna Valentijnsdag is. C’est la St. Valentin! *

In de serie de toutes les couleurs staan dit keer dus het rood en het roze in het middelpunt. Ben je amoureux (-se), dan zit je op een roze wolk, tu es sur un nuage rose en zie je alles door een roze bril (à travers des lunettes roses). Bref, tu vois la vie en rose. Rose bonbon misschien, zuurstokroze.

Maar … tout n’est pas rose  niet alles is rozengeur en maneschijn.** En ook niet alles is rouge wat wél rouge lijkt. Du rouge à lèvres bijvoorbeeld is niet altijd rood, en le feu rouge ook niet. Un poisson rouge mag voor de Franse ogen dan rood zijn, maar niet voor ons want wij noemen hem een goudvis. Rood haar is voor de Fransen dan weer niet des cheveux rouges, maar des cheveux roux. De vrouwelijke vorm van roux is rousse, vandaar dat een roodharige vrouw in het Frans une rousse is.

 Bonne St. Valentin!

*Alle heiligenfeesten zijn vrouwelijk in het Frans, ook al is de heilige zelf mannelijk. Het komt omdat la eigenlijk la fête moet zijn en la fête is vrouwelijk.

**De Fransen zeggen ‘tout n’est pas …’ en wij ‘niet alles is …’ Ook in zinnen als deze:

Niet iedereen is het met hem eens – tout le monde n’est pas d’accord avec lui of ‘niet alles loopt zoals gepland’ – tout ne se déroule pas comme prévu. Let er maar eens op!

Wie is hier kleurenblind?

Het is koud in Nederland én Frankrijk, dus zien we allemaal blauw van de kou, nous sommes bleus de froid. Tot zover zijn we het eens. Want wanneer het over blauw gaat, lopen de Nederlandse en Franse meningen vaak flink uiteen. Zo schrikken wij ons dood, niet blauw zoals de Fransen: ils ont une peur bleue. Hun bankpas noemen ze la carte bleue, hoewel die vaak niet eens blauw is. De gewoonte komt vanwege de samenwerking van banken met Visa, dat een blauw logo heeft. Het acroniem CB staat ook niet voor Carte Bleue, maar voor Carte Bancaire.

Rode wijn, le vin rouge, wordt wat ons betreft gemaakt van blauwe druiven. De Fransen zien dat anders, voor hen zijn het des raisins noirs. Wanneer wij iets te diep in het (wijn)glas hebben gekeken, zijn we blauw. De Fransen niet, die zijn gris. Il est gris: hij is dronken. Franse katten zijn soms ook gris, getuige de uitdrukking la nuit, tous les chats sont gris. Maar het betekent niet dat alle Franse katten ’s nachts laveloos over straat gaan. Wij zeggen: bij nacht zijn alle katjes grauw. Het wil zeggen dat je het in onduidelijke omstandigheden niet zo nauw hoeft te nemen.

J’ai un bleu betekent dat je een blauwe plek hebt. Maar een blauw oog is voor de Fransen dan weer niet ‘un oeil bleu’, maar un oeil en beurre noir. Kwam de klap zo hard aan dat je sterretjes ziet, dan zegt een Fransman niet: ‘je vois des étoiles’, maar je vois des anges violets (ik zie paarse engeltjes).

Wie is er hier nou kleurenblind? Aveugle de couleurs? De Fransen zeggen dit niet zo en noemen iemand die geen kleuren kan zien un daltonien. De gebroeders Dalton uit de Frans-Belgische strip Lucky Luke hebben hier niets mee te maken. Le daltonisme is genoemd naar de beroemde Britse scheikundige John Dalton, die leefde in de 18^e – 19^e eeuw. Hij was zelf kleurenblind en heeft er veel onderzoek naar gedaan.

Parler d’une chose comme un aveugle (parle) de couleurs bestaat wél en is een prachtig ‘kleurrijke’ uitdrukking die betekent dat je over iets praat waar je geen verstand van hebt.

Ken je nog andere verrassend blauwe uitdrukkingen in het Frans? Deel ze met ons!

Kleur bekennen

Over smaak valt niet te twisten, zegt men. Voor de Fransen geldt dat niet alleen voor smaak, maar ook voor kleuren: des goûts et des couleurs on ne discute pas. Behalve over wit, zou je zeggen, daar kan nou echt geen misverstand over bestaan. Blanc de peur, wit van schrik,  Blanche Neige, Sneeuwwitje,  noir sur blanc, zwart op wit en witte wijn, du vin blanc. Tot zover, tout va bien.

Maar soms is de couleur locale in Nederland en Frankrijk niet hetzelfde en moeten we kleur bekennen. Neem nou onze witte raaf, een zeldzaamheid. Voor de Fransen is het geen ‘corbeau blanc’ maar un merle blanc (een witte merel) of un loup blanc (een witte wolf).

Se prendre un blanc betekent een blauwtje lopen en wanneer je hoort il a montré patte blanche denk je vast aan ons ‘witte voetje halen’. Maar nee, montrer patte blanche betekent dat je een teken geeft dat alles in orde is. De oorsprong van de uitdrukking komt uit een fabel van de la Fontaine, wat later het sprookje van de wolf en de zeven geitjes is geworden. De wolf had zijn poot in het meel gestoken en hield die voor een gat in de deur. De geitjes dachten dat het de witte poot van hun moeder was, het vervolg ken je … Een wit voetje halen in het Frans vertalen wordt een stuk ingewikkelder: s’insinuer dans les bonnes grâces de quelqu’un.

Wanneer je in Frankrijk une nuit blanche doorbrengt, betekent het dat je je bed niet gezien hebt of dat je niet geslapen hebt. Dat kan zijn door een feestje dat tot diep in de nacht duurde, maar ook door zorgen. Deze uitdrukking komt uit de Middeleeuwen. De nacht voordat een soldaat tot ridder werd geslagen, moest hij wakend doorbrengen, in het wit gekleed.

Nog een paar witte bijzonderheden in het Frans. La victime a été tuée par l’arme blanche. Het witte wapen? Hiemee is een steekwapen bedoeld. Wittebroodsweken zijn voor pasgetrouwde Franse stellen la lune de miel (vergelijk het Engelse honeymoon) en niet les semaines de pain blanc of iets dergelijks. Tegenwoordig wordt er overigens vooral de huwelijksreis mee bedoeld. En tenslotte voor de katholieken onder ons: Witte Donderdag niet vertalen met le jeudi blanc, maar met le jeudi saint.

Ik ga dit weekend van l’or blanc in de Franse Zuidalpen genieten. Je krijgt van mij carte blanche om met nog veel meer witte voorbeelden te komen.

Grote mond

Het woord répondre ken je natuurlijk, het betekent 'antwoorden'. Voorbeelden:
-       een vraag beantwoorden: répondre à une question
-       wil je me alsjeblieft antwoorden!: réponds-moi, s’il te plaît!

Wat minder voor de hand ligt, is répondre in de betekenis van ‘een grote mond hebben’. Een gesprek over brutale kinderen kan bijvoorbeeld deze opmerking bevatten : Il est difficile en ce moment, il n’a que 4 ans, mais il me répond régulièrement … Wat zoveel wil zeggen als: hij is lastig op dit moment, hij is nog maar 4 jaar, maar geeft me regelmatig een grote mond.

Vreemd eigenlijk, deze betekenis van répondre. Het doet denken aan opvoedingsmethoden uit vroeger tijden, met andere omgangsvormen tussen volwassenen en kinderen. Tijden waarin kinderen niet zomaar het woord tot hun ouders konden richten, en zeker niet in kritische zin. Het wordt door mijn woordenboek Petit Robert bevestigd, dat deze betekenis van répondre verklaart met ‘se justifier lorsque le respect commande le silence.’ (zich verdedigen terwijl uit respect gezwegen zou moeten worden). Gelukkig mogen kinderen in het hedendaagse Frankrijk wel gewoon iets terugzeggen, behalve dan wanneer het brutaal is.

‘Dat kind heeft een grote mond!’ vertalen met ‘cet enfant a une grande bouche!’ gaat dus niet. Het zou betekenen dat het letterlijk een grote mond heeft. Ook wanneer je het over een volwassene hebt die een grote mond heeft, kun je répondre niet gebruiken. Is bedoeld ‘een grote mond opzetten’ (schelden, vloeken en tieren), dan is de uitdrukking il est fort en gueule op zijn plaats. We zeggen ook wel dat iemand een grote mond heeft, (dat wil zeggen veel praatjes), maar weinig daden wanneer het erop aan komt. Dan wordt de grote mond in het Frans iets in de trant van: il parle bien, mais …

Bonnes résolutions!

Mijn goede voornemens voor 2012? Gewoon lekker doorgaan met waar ik mee bezig ben. Dat betekent onder andere dat ik dit blog weer wekelijks wil gaan vullen met nieuwe woorden, eigenaardigheden en valkuilen in de Franse taal. De Fransen hebben ook goede voornemens, ze noemen ze les bonnes résolutions. Net zoals bij waarschijnlijk de meesten onder ons staan vooraan op hun lijstje: afvallen (perdre du poids), ophouden met roken (arrêter de fumer) en gezonder leven (vivre une vie plus saine).

Een lastig woord, la résolution. Behalve het voornemen, kan het onder andere ook betekenen:

-          resolutie (besluit): une résolution des Nations unies
-          ontbinding: la résolution d’un contrat
-          oplossing: la résolution d’un problème
-          pixeldichtheid: la résolution d’une photo
-          besluit (beslissing): j’ai pris une résolution
-          omzetting: la résolution de neige en eau

Ons ‘voornemen’ kan niet altijd vertaald worden met ‘résolution’. Een paar voorbeeldjes:

Ik heb het voornemen om naar Parijs te gaan. Is niet: J’ai la résolution d’aller à Paris, maar J’ai l’intention d’aller à Paris. En van de andere kant zijn Franse intentions niet hetzelfde als onze voornemens. Zo zijn de bonnes intentions goede bedoelingen.

Gefeliciteerd met jullie voorgenomen huwelijk! Men zou je niet begrijpen, wanneer je dit vertaalt met Félicitations pour votre mariage résolu! Je zou feliciteren met een resoluut huwelijk. Félicitations pour votre prochain mariage! is de correcte vertaling. Anders dan je misschien zou denken, betekent dit niet ‘gefeliciteerd met jullie volgende huwelijk’ (dat zou votre mariage suivant zijn). Zeg ook vooral niet iets in de trant van Félicitations à l’occasion de votre intention de mariage. Je zou dan feliciteren met de misintentie uitgesproken tijdens de plechtigheid in de kerk.

Ons besluit staat vast, we gaan naar Frankrijk verhuizen

Het is niet fout om te zeggen: Nous avons pris la résolution de déménager en France, maar je zult vaker horen: Nous avons pris la décision de …  of nous avons décidé de …  of nous nous sommes décidés de ….

Het werkwoord dat bij résolution hoort is résoudre. Het woord wordt veel gebruikt in de betekenis van oplossen. Niet alleen letterlijk van (vloei)stoffen, maar ook overdrachtelijk van problemen: résoudre un problème. Maar wanneer het probleem is opgelost, wordt meestal gesproken van la solution du problème. En tenslotte, bij solution hoort geen werkwoord soudre (dat is oud-Frans, wordt niet meer gebruikt). Soluble bestaat wel en betekent oplosbaar. Du café soluble is oploskoffie.

En zo spring ik weer als vanouds van de hak op de tak. In het Frans is dit: je passe du coq à l’âne. Het beste is natuurlijk om je aan je goede voornemens te houden, de tenir ses bonnes résolutions. Voor de korte termijn heb ik mijzelf er in ieder geval aan gehouden om uiterlijk vandaag dit stukje op mijn blog te plaatsen. 

Joyeux Noël!

Een typische boom uit de streek waar ik woon, de Provence, is de kaki. Eigenlijk is het een Aziatische boom. Stokoud, want 1000 jaar geleden was hij al bekend in landen als China, Japan en Korea. Er schijnen wel 2000 soorten kaki’s te bestaan.

De vruchten van de kaki, met dezelfde naam, zijn oranje. Ze lijken op grote oranje tomaten en hebben een zacht, zoet-weeïg smakend vruchtvlees. Het bijzondere is dat de vruchten pas rijp zijn wanneer alle blaadjes van de boom zijn gevallen. Aan het einde van de herfst en in de winter dus. Vandaar dat kakifruit veel rond de feestdagen wordt aangeboden. Ook in Nederland, vaak onder de naam Sharon-fruit, een Israëlische variant.

In de 19e eeuw bracht een Franse ‘expat’-ingenieur een kakiboom mee uit Azië en plantte hem in zijn woonplaats Toulon. Dat was de eerste kaki in Zuidfrankrijk en sinds die tijd zijn boom en vrucht hier razend populair. Zodanig dat de Provençalen de boom als deel van hun patrimoine beschouwen en de vruchten als produit du terroir.

Deze kakiboom zag ik gewoon ergens ‘in het wild’ op een veldje staan. Lijken de vruchten niet net oranje kerstballen? Met deze door de natuur versierde kerstboom wens ik jullie allemaal

een prachtige Kerst en een spetterend begin van het nieuwe jaar!

PS Mocht je nog tijd overhebben tussen kerststol, kalkoen en oliebollen door, bekijk dan eens mijn volledig vernieuwde website: http://www.marioneverink.eu